Cała Japonia w jednym miejscu!
Najświeższe wiadomości, artykuły i ciekawostki

ISSN 2450-3193

Społeczeństwo ROLA KOBIET W JAPOŃSKIEJ FIRMIE

Japan Focus

15.04.2013 | 20:27

Praca wyróżniona w konkursie na esej o Japonii!

Trudno mówić o sytuacji kobiet bez przestawienia szerszego kontekstu życia społecznego w Japonii. Dlatego też chciałabym krótko nakreślić specyfikę stosunku do kobiet w tym kraju, która w drobnym stopniu przedstawi skalę problemu.

Żona i matka - sprząta, gotuje i odprowadza dziecko do przedszkola. Jest to wizerunek kobiety pochodzący z okresu feudalizmu i konfucjanizmu, który usprawiedliwiał panujący w czasach feudalnych (1600-1868) porządek społeczny. Spuścizną przestarzałego sposobu myślenia jest przekonanie, że kobieta wychowująca dziecko nie jest „członkiem społeczeństwa”, bowiem wyraz oznaczający członka społeczeństwa, czyli shakaijin  zarezerwowany jest tylko dla stałego pracownika firmy.

Nieprzekraczalna granica między światem męskim i kobiecym widoczna jest na najgłębszym poziomie, w strukturze języka japońskiego, którego sposób używania uzależniony jest od płci.

Jeszcze w 1972 r. 40 proc. mężczyzn uważało, że kobieta po wyjściu za mąż nie powinna pracować. Większość kobiet rezygnuje z pracy w wieku około 25 lat, zazwyczaj po wyjściu za mąż lub urodzeniu pierwszego dziecka. W związku z tym, firmy nie widzą powodu, aby inwestować w ich szkolenie. W rezultacie delegują pracownice do prostych, podrzędnych prac biurowych. Głównym ich zajęciem jest wspieranie pracowników-mężczyzn, czyli wykonywanie wszelkich prac asystenckich (przygotowywanie dokumentów, robienie rozliczeń delegacji, podawanie herbaty gościom, odbieranie telefonów itp.). Pomimo tego, 10% Japonek po ślubie pracuje dalej, odkładając urodzenie pierwszego dziecka na bliżej nieokreśloną przyszłość.

Tak, jak funkcjonuje stereotyp Japończyka - pracownika korporacji, tak też istnieje stereotyp Japonki. Zgodnie z nim Japonka jest cichą, posłuszną gospodynią domową - pochłonięta całkowicie sprawami rodziny, która nie pracuje zawodowo.

Dane z roku 2002 pokazują, że wciąż ok. 40 proc. Japonek twierdzi, że najodpowiedniejszą formą zatrudnienia dla zamężnych kobiet jest praca w niepełnym wymiarze godzin. Po pierwsze, mężatki często wolą tę formę zatrudnienia, ponieważ jest bardziej elastyczna. Po drugie, ten rodzaj pracy pozwala na godzenie obowiązków żony
i matki z pracą zawodową. Oczywiście taka forma zatrudnienia wyklucza Japonki z wyścigu do kariery. Pracą, jaką Japonka może wykonywać w niepełnym wymiarze godzin, jest praca nie wymagająca kwalifikacji, nie dająca perspektyw na awans, ani nie przynosząca innej satysfakcji poza finansową. Będzie to przede wszystkim praca w handlu i w usługach, na zapleczu sklepów, w małych firmach produkujących artykuły spożywcze, praca kasjerki, kelnerki lub sprzątaczki, czyli wszędzie tam, gdzie pracownik jest łatwo wymienialny i anonimowy. Takiej pracy nie podejmą kobiety, których mężowie są „na stanowiskach”, bo im po prostu nie wypada; one są szczególnie wykluczone z rynku pracy dla kobiet w średnim wieku. Konsekwencją tej sytuacji jest fakt, że w Japonii wśród pracowników na stanowiskach kierowniczych kobiety stanowią niecałe 10 proc., a płaca kobiet stanowi średnio 50-60 proc. płacy mężczyzn.

Od połowy lat dziewięćdziesiątych wzrasta liczba zamężnych kobiet pracujących, przede wszystkim ze względu na kryzys gospodarczy, który powoduje, że mężczyźni bywają zwalniani pracy lub ich zarobki ulegają obniżeniu. Wzrasta tez liczba kobiet z wyższym wykształceniem. Podczas kiedy w 1960 r. tylko 2.5% kobiet odbywało studia uniwersyteckie, w 1997 r. 26% kobiet zdobywało wyższe wykształcenie. Jednak mimo zmian świadczących o wzrastających ambicjach kobiet i zainteresowaniu pracą zawodową, kobiety napotykają różne przeszkody i nie zawsze traktowane są na równi z mężczyznami.

Istnieją różnice w zarobkach. Według badań Midori Otake profesora Uniwersytetu w Tokio kobiety w Japonii wykonują 50,6% pracy (opłaconej i nieopłaconej) a otrzymują jedynie 15% krajowego dochodu. Wg. danych z 2001r. średnia pensja kobiety z wykształceniem średnim wynosiła 208,000 jenów (z wyższym 277,200 jenów), podczas gdy średnia pensja mężczyzny wynosiła odpowiednio 313,800 jenów (404,400 jenów), czyli 1,5 razy więcej niż kobiety.

Jeżeli chodzi o system zatrudnienia, to wypracowane po drugiej wojnie światowej zasady zatrudnienia zakładały, że firmę wybiera się po zakończeniu nauki i pracuje w niej do osiągnięcia wieku emerytalnego. W wypadku mężczyzn „wiek emerytalny” oznacza ukończenie 60-65 roku życia i towarzyszące mu odejście z pracy. Kobiety odchodziły z pracy w momencie urodzenia pierwszego dziecka. Przez ostatnie 50 lat rezygnacja z pracy etatowej oznaczała rezygnację ostateczną, po niej można było już tylko powrócić na rynek pracy w niepełnym wymiarze godzin, bez perspektyw awansu i kariery. System tzw. „dożywotniego zatrudnienia” oraz towarzyszący mu senioralny system płac skutecznie wykluczał kobiety z rynku pracy pełnoetatowej.

Mężczyźni są uprzywilejowani nie tylko w dążeniu do kariery zawodowej, a także w wywiązywaniu się z obowiązków domowych. Z badań Ministerstwa Zarządzania Publicznego, Spraw Wewnętrznych, Poczty i Telekomunikacji wynika, że w małżeństwach, w których zarówno kobieta jak i mężczyzna pracują zawodowo, kobieta poświęca 4 godz. 54 min na pracę zawodową oraz 4 godz. 12 min. na prace domowe, podczas kiedy mężczyzna pracuje w firmie przez 7 godz. 45 min. a w domu jedynie przez 25 min. Kobiety pracujące zawodowo mają mniej czasu na wypoczynek – śpią średnio tylko 4 godz. 53 min, a mężczyźni 5 godz. 36 min. W związkach, w których kobiety nie pracują zawodowo, mężczyźni poświęcają na prace domowe 32 min. Kobiety mogą się tylko pocieszyć tym, że statystycznie żyją dłużej od mężczyzn – w Japonii średnio 84.93 lat, podczas kiedy mężczyźni 78.07 lat.

Analiza roli kobiety w dużej japońskiej firmie ukazuje dwojaki problem,w którym odbiór społeczny i nastawienie pracowników kreują dla firm i tradycji rozwiązanie takich dylematów. Istnieje tam pod tym względem bardzo silny konserwatyzm, a charakterystyczną odpowiedzią na taki temat jest zaprzeczenie lub unik. Jednakże wzory międzyludzkich związków odpowiednich w firmie są ciągle testowane. Związek między pracownikiem a przełożonym, poleganie zatrudnionego na firmie oraz stabilizacja kadr – są podmiotem napięć spowodowanych zmianami w podstawach i pojmowaniu świata przez młodszą kadrę.

Niektóre pracownice zdają się akceptować swoja rolę bez trudności, nie jest jednak do końca prawdą, że wszystkie kobiety akceptują swoją pozycje w pracy pasywnie i z radością. Odpowiedzią firmy na taką sytuację jest stanowisko, iż trzeba zmniejszyć znacznie rekrutacje kobiet po studiach na rzecz zwiększenia rekrutacji tych jedynie po szkole średniej.

Japońska firma ewoluuje: dziś nikogo nie dziwi już fakt, że kobieta po wyjściu za mąż kontynuuje pracę, co więcej, kontynuuje ją nawet po urodzeniu dziecka. Ma też o wiele większe niż kiedyś możliwości awansu i świadomego budowania swojej kariery. Brak możliwości podejmowania samodzielnych decyzji przez pracowników niższego szczebla czy też ciągle jeszcze obecna dyskryminacja kobiet, są nadal aktualne, ale Japonia zmienia się z roku na rok. Szanse kobiet i mężczyzn powoli się zrównują, zarówno w sferze prawnej jak i mentalności społeczeństwa, choć - w mojej opinii - minie jeszcze trochę czasu zanim równouprawnienie ewaluuje do formy jaką obserwujemy w Europie czy Ameryce.

Praca została wyróżniona w konkursie na esej o Japonii. Autorką pracy jest pani Dorota Kozłowska.

ŹRÓDŁA

Abegglen J. C.: Japan. Management and Worker. Wydawnictwo Sophia University Japonia 1973
Odra
Wysokie Obcasy
Europejska Unia Kobiet

NASZE ARTYKUŁY

Brzmienie made in Japan

NAJPOPULARNIEJSZE ARTYKUŁY

Komu macha maneki-neko?

Kitsune - japońskie lisy

KONKURS

Konkurs

PATRONUJEMY

PARTNERZY

Partnerzy
Partnerzy
Partnerzy
Partnerzy
Partnerzy
Partnerzy
Partnerzy
Partnerzy