Cała Japonia w jednym miejscu!
Najświeższe wiadomości, artykuły i ciekawostki

ISSN 2450-3193

Kultura DROGA ZAPACHÓW

Przyrządy do ceremoni kōdō. Źródło: www.odettetoilette.com

20.01.2015 | 17:15

Pośród wielu ceremonii obecnych w kulturze Japonii, rozpoznawanie zapachów jest jedną z mniej znanych, lecz nie mniej ekscytujących.

Jednym z ważniejszych pojęć w kulturze japońskiej jest pojęcie drogi – (道). Szczególnie kojarzy się ono ze sztukami walki, takimi jak kendō (剣道, droga miecza), kyūdō (弓道, droga łuku) – nazywanymi często „sportami drogi” - albo ceremonią parzenia herbaty – chadō (茶道, droga herbaty), układaniem kwiatów – ikebaną, której inna nazwa brzmi kadō (華道, droga kwiatów), czy kaligrafią (書道, shodō, droga pisma). Droga, w tych wypadkach, nadaje tym praktykom bardziej duchowego wymiaru, wskazuje, że jest to coś więcej niż jednorazowa czynność czy hobby. Jest to ścieżka życia, którą adept danej sztuki ma do przebycia, a która jest długa i żmudna. Na końcu tej drogi znajduje się poziom mistrzowski, ale ćwicząc się w danej sztuce, adept nie tylko rozwija umiejętności, ale też samego siebie – trenując zarówno na poziomie fizycznym, jak i duchowym. „Sporty drogi” czy inne praktyki drogi stają się czymś, czemu dana osoba nierzadko poświęca całe życie, nie tylko aby doskonalić swoje umiejętności, ale i umacniać się duchowo.

Zapewne wiele osób interesujących się kulturą Japonii zetknęło się z drogą herbaty, drogą kwiatów albo drogą pisma. A czy ktokolwiek słyszał o drodze… zapachów? Kōdō (香道), o którym mowa, początkowo było rozrywką dla dworzan i samurajów – niezwykle wyszukaną i wymagającą ogromnej wprawy. Wkrótce osiągnęło ono status jednego z , a osoby pragnące zgłębić tę sztukę, poświęcały dziesiątki lat, aby osiągnąć mistrzostwo w rozpoznawaniu zapachów. Do dziś ostały się dwie szkoły kōdō: Oie ryū (御家流) oraz Shino ryū (志野流).

„Przysłuchać” się zapachowi

Jak na każdą ceremonię przystało, i ta ma zestaw specjalistycznych utensyliów, sformalizowanych gestów oraz rozbudowaną warstwę znaczeniową.

Zacznijmy od samych zapachów. W kōdō istnieje sześć rodzajów zapachowego drewna (香木, kōboku): kyara (きゃら), rakoku (らこく), manaka (まなか), manban (まんばん), sumotara (すもたら), sasora (さそら). Nazwy pochodzą od państw, ale pod każdą z nich kryje się dodatkowo odpowiedni gatunek drewna, na przykład drewnem rodzaju kyara może być cedr albo cyprys. Zapachy można opisać na pięć sposobów: ostry, słodki, kwaśny, gorzki i słony. To właśnie jest kwintesencją kōdō.

Utensylia potrzebne do ceremonii to przede wszystkim specjalna czarka, w której spala się drewienka. Taki pojemnik wypełnia się popiołem, w środku którego zakopuje się rozgrzaną kostkę węgla drzewnego, która następnie będzie nagrzewać ułożony nad nim kawałek zapachowego drewna, wydzielający dzięki temu zapach. Popiół musi być ułożony w mały stożek, na którym grabi się odpowiednie wzory.

Tak przygotowany zestaw należy zbliżyć do twarzy, osłaniając go od góry dłonią, tak aby zapach nie rozchodził się w powietrzu, lecz trafił bezpośrednio do nozdrzy biorącego udział w ceremonii. Zapachu się nie wącha, jego się „słucha”. Określa się to słowem monkō (聞香, „słuchanie” zapachu), gdyż nie chodzi tylko o poczucie zapachu, ale wykorzystanie wszystkich zmysłów. Warto zobaczyć wideo zamieszczone na tej stronie, które ukazuje właściwy sposób przeprowadzania ceremonii.

Nie tylko zapach

Czy wąchanie zapachowych drewienek może być na tyle atrakcyjne, by poświęcić mu długie lata treningu? Co jest takiego w kōdō, że przetrwało do dnia dzisiejszego?
Istnieje dziesięć zalet kōdō, które zostały spisane już w XV wieku, w okresie Muromachi, i do dziś przyświecają tym, którzy postanowili zająć się „słuchaniem” zapachów. Ponadto zapachy od zawsze były ważne w kontekście religijnym, gdyż były i wciąż są używane do okadzania świątyń, domowych ołtarzy i towarzyszą wielu ceremoniom. Nic więc dziwnego, że kōdō pozwala nawiązać kontakt z bóstwami. Co więcej, oczyszcza ciało i umysł oraz usuwa nieczystości. Zapachy mogą także towarzyszyć w samotności i odosobnieniu, wprowadzić urozmaicenie w życie człowieka. W dzisiejszym świecie, gdzie wszystko dzieje się szybko i nerwowo, oddanie się ceremonii „słuchania” zapachów daje chwilę wytchnienia oraz uspokaja umysł i ciało. W dodatku mnogością zapachów nie można się zmęczyć, gdyż, jak zostało wspomniane, inną cechą kōdō jest to, że urozmaica nasze życie. Człowiek jednak czuje się usatysfakcjonowany już nawet kilkoma zapachami.
Kōdō jest dla każdego, kto się nim zainteresuje, dla każdego, kogo przekonuje osiem wspomnianych zalet. Dwie ostatnie odwołują się właśnie do uniwersalności ceremonii zapachów. Można się nią zajmować w każdym wieku, gdyż nie ma on wpływu na skuteczność „słuchania” zapachów. Zapachami można się cieszyć każdego dnia, gdyż jest to zajęcie nieszkodliwe, a zalet ma wiele.

cnoty zapachu

Źródło: http://www.shoyeido.co.jp

Gry w dawnym stylu

Kōdō jest ceremonią, sztuką drogi kultywowaną od stuleci przez wspomniane już szkoły. Jednocześnie rozpoznawanie zapachów to nie tylko „droga” życia, lecz także rozrywka. To właśnie od gry w rozpoznawanie zapachów, którą zabawiali się samurajowie i możni, rozpoczęła się potrzeba doskonalenia się w tej sztuce. Rozpoznawanie zapachów, będące również częścią samej ceremonii, określa się mianem kumikō (組香). Jednym z jego rodzajów jest genjikō (源氏香), najpopularniejsza z gier „zapachowych”. Jak można się domyślić z nazwy, nawiązuje ona do klasycznego dzieła literatury japońskiej autorstwa Murasaki Shikibu, Genji monogatari (源氏物語), znanego w Polsce jako Opowieść o Księciu Promienistym. Na każdą rundę gry składa się pięć zapachów, których „słuchają” uczestnicy. Niektóre zapachy się powtarzają, a zadaniem jest rozpoznanie, które. W grze stosuje się specjalny zapis: pięć pionowych kresek symbolizujących kolejne zapachy oraz poziome linie, łączące te, które się powtarzają.

zapis w grze

Źródło: http://www.shoyeido.co.jp

Istnieją 52 możliwe kombinacje powtarzających się zapachów. Noszą one tytuły kolejnych rozdziałów z Genji monogatari (z pominięciem pierwszego i ostatniego). Po pięciu rundach wybiera się zwycięzcę, który rozpoznał najwięcej rozdziałów. Mówi się, że nie ma przegranych. Po prostu uczestnik, który odpowiedział źle, słuchał innego rozdziału.

Kōdō współcześnie

Kōdō jest wciąż żywe w społeczeństwie japońskim, choć nie tak popularne, jak na przykład chadō czy kadō. Nadal jednak funkcjonują jego szkoły i znajdują się chętni, którzy chcą do nich wstąpić, by zgłębiać tajniki zapachów. Ponadto do ceremonii można również kupić podstawowe zestawy zazwyczaj opatrzone instrukcjami, pozwalającymi rozpocząć przygodę z zapachami. Nauczenie się rozpoznawania wszystkich możliwych kombinacji jest niezwykle trudne i długotrwałe, jednak jest to zajęcie wyciszające, odprężające i niosące satysfakcję.

Być może, nawet nie wiedząc o tym, napotykamy elementy wywodzące się z tradycji kōdō, takie jak choćby symbole poszczególnych rozdziałów, tzw. genjimon (源氏紋) – tarcze Genji, które stały się tak popularne, że dziś używane są jako motywy dekoracyjne. Wykorzystuje się je między innymi na tkaninach, szczególnie tych przeznaczonych na letnie stroje – yukaty.

 

Źródło: http://global.rakuten.com

Japończycy znani są z tego, że nawet najprostszą czynność potrafią wynieść do rangi ceremonii i uczynić z niej swoją „drogę życia”. Droga zapachów nie jest może najpopularniejszą z opcji, ale pokazuje tę właśnie cechę narodu japońskiego do czynienia ze spraw codziennych czegoś wspaniałego o dużo głębszym znaczeniu. Być może w tym właśnie trzeba upatrywać remedium na troski codziennego, zabieganego życia – w zasłuchaniu się w zapachy, które pozwoli się wyciszyć i urozmaicić naszą codzienność.

Artykuł został wyróżniony w naszym konkursie na esej. Jego autorką jest Martyna "Gin" Wyleciał.

ŹRÓDŁA

Shoyeido
Nipponkodo
Culture Unplugged
Kiyoko Morita, The Book of Incense: Enjoying the Traditional Art of Japanese Scents, wyd. Kodansha America, Inc., 1992, s. 89-92

TAGI:

gry   droga  

NASZE ARTYKUŁY

Różne oblicza Tennōji

Tofu w kuchni japońskiej

NAJPOPULARNIEJSZE ARTYKUŁY

Komu macha maneki-neko?

Kitsune - japońskie lisy

PATRONUJEMY

PARTNERZY

Partnerzy
Partnerzy
Partnerzy
Partnerzy
Partnerzy
Partnerzy
Partnerzy
Partnerzy