Cała Japonia w jednym miejscu!
Najświeższe wiadomości, artykuły i ciekawostki

ISSN 2450-3193

Kultura ZA KULISAMI CIEMNOŚCI - RECENZJA KSIĄŻKI "OBECNI CIAŁEM. WARSZTAT POLSKICH TANCERZY BUTŌ"

Okładka książki

04.02.2015 | 11:06
Autor: Katarzyna Zdziarska

Na czym polega zanurzenie się w ciemności i jak wygląda japoński taniec praktykowany w Polsce? Tajemnice polskich tancerzy przedstawia nam w swojej książce Magdalena Zamorska.

Dla ciekawych rozwoju tego specyficznego gatunku tańca w Polsce i metod stosowanych przez polskich butoków książka będzie idealną pozycją. Skupiając się nie na spektaklach, ale na metodach treningowych, autorka wkracza "za kulisy" już ukształtowanego stylu działających w naszym kraju tancerzy. Podobnie jak w Japonii, powstanie nowego gatunku tanecznego w Polsce łączyło się ze zmianami politycznymi. Japończycy w proteście przeciw bezkrytycznej fascynacji Zachodem w epoce Meiji chcieli powrócić do własnych korzeni i nieskażonych zachodnimi ideami tradycji. Dla butō w Polsce zmiana systemu politycznego w 1989 roku jest początkiem przemian sztuk wizualnych i performatywnych.

W pierwszym rozdziale autorka opisuje butō w Japonii i jego twórców — Tatsumiego Hijikatę i Kazuo Ōno. Wyjaśnione zostają rodzime symbole i elementy używane w tańcu, tj. pozycja zastygnięcia mie zaczerpnięta z teatru kabuki (w butō nazywana beshimi kata) czy specyficzny dla aktorów teatru no krok suriashi, czyli bardzo powolne przesuwanie stóp po posadzce (w butō nazywany hokōtai). Informacje podparte są publikacjami naukowymi specjalistów w tej dziedzinie, jednak w umiejętny sposób tak, że czytelnik, nawet jedynie kojarzący z nazwy wymienione elementy kultury japońskiej, nie gubi się w nadmiarze informacji. Krótko zapoznajemy się z ideami twórców butō, chociaż w przypadku Kazuo Ōno niektórym może wydawać się, że mała wzmianka nie oddaje tego, jak istotnym dla tego gatunku był twórcą. Drugi rozdział przedstawia analizy warsztatu tańca innych badaczy z odmiennych perspektyw. Zapoznajemy się tutaj z teorią Kayo Mikami, zajmującą się butō jako sposobem tworzenia siatki połączeń nerwowych, profesora psychologii somatycznej Toshiharu Kasaia, pojmującego ten taniec jako metodę poszukiwań psychosomatycznych, a także ze zdaniem teoretyczki tańca Sondry Horton Fraleigh wiążącej butō z procesem alchemicznym. Ostatni podrozdział, liczący niewiele ponad stronę, poświęcony jest polskim badaczkom tego tańca. Krótko, trochę jakby "wciśnięte" zostają: Katarzyna Bester, Aleksandra Capiga-Łochowicz, Julia Hoczyk i Katarzyna Julia Pastuszak. Zamorska pisze o istotnych dla niej elementach warsztatu butō poruszonych w pracach naukowych Polek.

W kolejnym rozdziale wkraczamy już na własne podwórko. Autorka jest pierwszą osobą, która przeprowadziła badania dotyczące polskiej sceny butō. Do tej pory o polskim butō mówiono raczej pobieżnie, a w czasopismach "dla mas" osoby prowadzące wywiady z artystami dociekały jedynie tego, czym jest ten specyficzny taniec. Zamorska na wstępie wyróżnia wspólne cechy dla polskiej sceny, czyli różnorodność zaplecza artystycznego tancerzy i wykorzystywanych przez nich stylów tańca. Każdy z nich zajmował się wcześniej technikami wykorzystującymi pracę z ciałem i umysłem (tzw. praktyki psychosomatyczne). Przewodnik po tancerzach rozpoczyna od prekursora polskiej sceny butō, Pawła Dudzińskiego, który jest twórcą idei rytuału intuicyjnego, a jego taniec wzbogacają elementy body artu i body paintingu. Później poznajemy zainspirowaną Kazuo Ōno Justynę Jan-Krukowską; posiadającą doświadczenie w wielu wschodnich i zachodnich technikach pracy z ciałem Sylwię Hanff; łączącego performans artystyczny ze sztukami walki Krzysztofa Jerzaka; założony z inicjatywy Katarzyny Julii Pastuszak, Agnieszki Kamińskiej i Aleksandry Śliwińskiej Teatr Amareya; inicjatora lubelskiego Teatru Maat Tomasza Bazana; autorkę książki „Bunt ciała. Butō Hijikaty” Aleksandrę Capigę-Łochowicz; występującą pod pseudonimem TO-EN Annę Brałkowską i czerpiącą nauki od wielu tancerzy butō Irenę Lipińską. Ponadto ostatni podrozdział pokrótce opisuje twórczość Katarzyny Żejmo, Iwony Wojnickiej, Miho Iwaty i Rui Takayuki Ishihary. Każdy opis postaci wzbogacony jest cytatami z przeprowadzonych wywiadów z samymi artystami lub innymi tancerzami wypowiadającymi się na temat twórczości opisywanego performera. Opisy poszczególnych tancerzy podzielone są na podrozdziały, do których, oprócz ostatniego, dołączone jest krótkie podsumowanie. Dużym plusem książki są dołączone po tym rozdziale zdjęcia artystów podczas spektaklu, dzięki czemu możemy zobrazować sobie wymienione wcześniej sylwetki.

W czwartym rozdziale autorka opisuje metodę badawczą, a także dziedziny i dyscypliny, którymi się posługuje do analizy polskiej sceny butō, są to: performatyka, antropologia teatru, filozofia umysłu, fenomenologia egzystencjalna, estetyka, somatoestetyka, neurobiologia, neurofenomenologia, neuroestetyka, kognitywistyka, psychologia somatyczna, psychoanaliza i kinezjologia. W tym momencie czytelnik przypomina sobie, że czyta pracę naukową. Zaczyna zagłębiać się w definicje i założenia nieznanych mu dziedzin naukowych, co niektórych może zniechęcić do kontynuowania lektury. Autorka, za pomocą wymienionych narzędzi, tworzy model treningu i przedstawia jego kluczowe momenty i etapy w następnym rozdziale. Krok po kroku zapoznajemy się z danym etapem treningu i jego analizą, a całość podsumowana jest w następnym rozdziale. Autorka dochodzi do wniosku, że w tańcu ważniejszy jest sam akt transformacji, aniżeli doświadczenia estetyczne widza. Widz jednak nie jest w spektaklu pomijany, a stanowi jego ważną część. Utworzony związek pomiędzy tancerzem a widzem powoduje, że obserwator musi porzucić dotychczasowe nawyki interpretacji wydarzeń.

Książka jest owocem 3-letniego projektu badawczego autorki, dotyczącego nie samych występów polskich artystów, ale technik pracy z ciałem i umysłem. Warto zauważyć, że badaczka sama również uczestniczyła w warsztatach prowadzonych przez polskich artystów i przeprowadziła z nimi wywiady, aby zgłębić wiedzę w funkcjonowaniu ciała i umysłu. Książka warta jest polecenia osobom interesującym się tańcem butō, chcącym zrozumieć, jakie są etapy treningowe przed stworzeniem spektaklu, a także pragnącym zapoznać się z polskimi artystami od strony prowadzonych przez nich treningów. Również osoby interesujące się technikami pracy z ciałem i umysłem, niekoniecznie tancerze butō, znajdą coś dla siebie. Graficznie książka przedstawia się bez zarzutu, a umieszczone na osobnej stronie tytuły rozdziałów opatrzone są czarnobiałymi zdjęciami artystów, tym samym będąc przedsmakiem kolejnych, tym razem kolorowych fotografii, na lepszej jakości papierze. Pomimo iż autorka zaznacza, że butō nie ma na celu zaspokojenia estetycznych potrzeb widza, zdjęcia niewątpliwie spełnią wymagania czytelników. Lekturę ułatwia zawarty na końcu słownik terminów, a krótkie biogramy pomagają nie utonąć w ilości wymienianych osób i nazwisk. Dla wszystkich pragnących zapoznać się z twórczością artystów autorka zawarła na końcu ich adresy internetowe i tytuły stworzonych przez nich spektaklów. Należy jednak pamiętać, że jest to praca naukowa, dlatego stawiającym pierwsze kroki w tej dyscyplinie może być ciężko przebrnąć przez natłok terminów z dziedziny neuronauki czy filozofii.

___

Obecni ciałem. Warsztat polskich tancerzy butō
Autor: Magdalena Zamorska
Wydawnictwo: Libron (wydanie publikacji zostało zrealizowane we współpracy z Instytutem Muzyki i Tańca w ramach „Programu wydawniczego 2014”), Kraków 2014.

SYLWETKA AUTORA

TAGI:

taniec  

NASZE ARTYKUŁY

Serce Kiusiu – Fukuoka

NAJPOPULARNIEJSZE ARTYKUŁY

Kitsune - japońskie lisy

Komu macha maneki-neko?

PATRONUJEMY

PARTNERZY

Partnerzy
Partnerzy
Partnerzy
Partnerzy
Partnerzy
Partnerzy