Cała Japonia w jednym miejscu!
Najświeższe wiadomości, artykuły i ciekawostki

ISSN 2450-3193

Muzyka ZACHODNIA MUZYKA PO JAPOŃSKU

ohlooknotes.wordpress.com

02.09.2015 | 15:40
Autor: Martyna Wyleciał

W XIX wieku Japonia zachłysnęła się zachodnią muzyką. Dziś nadal Zachód silnie oddziałuje na japoński rynek muzyczny. Warto sprawdzić, jak się ta fascynacja kształtowała.

XVI wiek to początek działalności misjonarskiej w Japonii. To czas, kiedy pierwsi obcokrajowcy poznawali japońską kulturę, tradycje i zwyczaje. Bardzo powoli odkrywali, jak inny to kraj i jak wiele różni Japończyków od Europejczyków. Pośród wielu dziedzin, które okazywały się nowe i zaskakujące, była również muzyka, a spotkanie z nią zachodnich słuchaczy nie należało do przyjemnych, o czym można się dowiedzieć z artykułu Tortura dla uszu, czyli Zachód poznaje japońską muzykę

Jednak żadna wymiana kulturowa nie jest jednostronna, a Zachód, poznając Japonię, pozwolił także Japonii poznać siebie. Misjonarze, którzy przybyli na Wyspy Japońskie, nie tylko zetknęli się odmienną kulturą, a co za tym idzie muzyką, lecz także sami sprowadzili europejskie obyczaje do Japonii. Pierwszymi zachodnimi formami muzycznymi, z którymi w XVI wieku zetknęli się Japończycy, była muzyka sakralna. Misjonarze stawiający sobie za główny cel szerzenie wiary chrześcijańskiej, odprawiali w Japonii msze, uczyli modlitw i pieśni. Japończykom dane było zatem poznać przede wszystkim hymny i pieśni religijne. Natomiast wraz z przybyciem na ziemie japońskie kupców, dotarła tam też muzyka rozrywkowa oraz nowe, nieznane instrumenty, które wywoływały duże zainteresowanie. Potem jednak Japonię odcięto od wpływów chrześcijańskich, gdy 1614 roku Ieyasu Tokugawa (1542–1616) wydał edykt zakazujący wyznawania wiary chrześcijańskiej w Japonii, a po zamknięciu kraju w 1635 roku wszelkie kontakty z Zachodem ograniczyły się do małej wyspy – Dejimy. Tam prowadzono wymianę handlową z Holendrami i przez nią, choć w niewielkim stopniu, docierały do Japonii nowinki kulturowe z zewnątrz. 

Ponowne otwarcie się na świat Japonii, spowodowane podpisaniem w 1854 roku Traktatu o pokoju i przyjaźni pomiędzy Japonią i Stanami Zjednoczonymi, zaowocowało wzmożną wymianą kulturową. Do Japonii napływali ludzie z różnych krajów, przywożąc rozmaite wytwory rodzimej kultury. Jednakże prawdziwa fascynacja zachodnią kulturą rozwinęła się w okresie Meiji (1868–1912). Po otwarciu zamkniętej do tej pory na kontakty z zagranicą Japonii zaczęto za wszelką cenę dążyć do tego, by „dogonić Zachód”. Lata izolacjonizmu spowodowały, że Japonia nie była tak rozwiniętym krajem jak państwa zachodnie, dlatego potrzeba zmian i modernizacji była ogromna. Zmiany dosięgnęły wszystkich dziedzin życia, zpanowała moda na zachodnie stroje, fryzury, makijaże, posiłki i rozrywki. Trendy prozachodnie można było dostrzec w architekturze, sztuce i życiu codziennym. Obeznanie z nowinkami technologicznymi czy kulturowymi, które napłynęły z Zachodu, było wyrazem postępowości, nowoczesności i obycia.

Zmiany dotyczyły również muzyki. Japończycy, zafascynowani wszystkim, co przybyło do nich z Zachodu, z chęcią słuchali nieznanych im dotąd instrumentów i kompozycji. Znajomość zachodnich utworów czy kompozytorów była dobrze postrzegana w towarzystwie, a orkiestra często przygrywała podczas ważnch spotkań czy bali na instrumentach sprowadzonych z zagranicy.

Zabawa w Pawilonie Ryczącego Jelenia, źródło: wikipedia

Przyjęcie w Pawilonie Ryczącego Jelenia przy wtórze muzyki fortepianowej; źródło: Wikipedia.org  

Symbolem epoki Meiji i pogoni za Zachodem był Rokumeikan – Pawilon Ryczącego Jelenia. Był to pałac w stylu zachodnim, gdzie odbywały się spotkania japońskich dygnitarzy z zachodnimi. Zbierała się tam elita japońska, było to miejsce silnej wymiany kulturowej, lecz jednocześnie symbol modernizacji i westernizacji Japonii. Porzucano wygodne japońskie stroje na rzecz sukien i surdutów, a balom urządzanym w Rokuemikanie towarzyszyła często orkiestra. W sztuce Yukio Mishimy (1925–1970) "Pawilon Ryczącego Jelenia", której akcja dzieje się właśnie w tytułowym pawilonie, goście bawią się i tańczą przy dźwiękach kadryla oraz walca, co było popularnym repertuarem podczas takich wydarzeń.

Potrzeba poznawania i tworzenia muzyki w zachodnim stylu była w tym czasie bardzo duża. Otwierały się szkoły kształcące w tym kierunku, zatrudniano nauczycieli-obcokrajowców, którzy mieli uczyć zachodniego sposobu komponowania i rozumienia muzyki. Powstała Tokijska Szkoła Muzyczna, w której nauczycieli muzyki kształcili eksperci z Zachodu. Początkowo zachodnia tonacja była dla Japończyków obca i trudna do przyswojenia, gdyż japońskie utwory charakteryzowały się specyficzną modulacją oraz inną skalą. Stopniowo jednak tamtejsi muzycy wdrażali nowe rozwiązania, wcielając je do swych utworów, a muzyka obcokrajowców coraz częściej była obecna w życiu mieszkańców Wysp Japońskich. W XX wieku natomiast stała się już stałym elementem japońskiej codzienności. Odbywały się wtedy pierwsze audycje radiowe, zaczęły powstawać wytwórnie płytowe. Muzyka w stylu zachodnim zadomowiła się w kinie i teatrze (nowo powstały teatr Takarazuka w pełni czerpał z obcych form muzycznych).

Zapotrzebowanie na zachodnie utwory było znaczące. Większość piosenek docierających do Japonii z Zachodu nagrywano ponownie w Japonii. Zachowywały one cechy oryginału, często nawet dalej posiadały tekst po angielsku, lecz wykonywał je japoński piosenkarz. Częściej jednak piosenkę całkowicie przekładano na język japoński i wypuszczano pod japońskim tytułem. Tak się stało na przykład z napisaną przez Freda Fishera piosenką Sing Me a Song of Araby, która zyskała tytuł Arabia no uta i nowy, japoński tekst. W latach 20. utwór ten był bardzo popularny w Japonii. Jego pierwsza wersja śpiwana była przez Teiichiego Futamurę.

Arabia no uta w wykonaniu Teichiego Futamury; źródło: Yu Zawaaka/YouTube

Druga wojna światowa zahamowała rosnącą popularność zachodniej muzyki, lecz gdy wojna się skończyła, muzyka popularna w Japonii zaczęła znów się odradzać. Na Wyspach Japońskich stacjonowali amerykańscy żołnierze, którym typowo japońska muzyka, a nawet rodząca się wtedy japońska muzyka popularna, nieszczególnie odpowiadała. Żyjąc w bazach wojskowych w obcym kraju, szukali oni znanych sobie melodii, a z pomocą przychodziły stacje radiowe, takie jak Far East Network, które nadawały muzykę z ich ojczyzny.

Młodych Japończyków fascynowały nowo odkryte rodzaje muzyki podsłuchane u okupanta. Dzięki amerykańskim wpływom mieli okazję poznać takie gatunki jak jazz, rockabilly czy country. Była to muzyka, której nie tylko słuchali, ale także sami zapragnęli wykonywać. Japończycy uczyli się gry na instrumentach, poznawali tajniki nowych gatunków muzycznych, sami zaczynali tworzyć w tych stylach. Często też, nauczywszy się grać na modłę zachodnią, młodzi ludzie zatrudniali się w amerykańskich bazach, występując tam przed amerykańską publicznością. Japonia pozostała pod okupacją do 1952 roku. Jednak wycofujące się siły amerykańskie w latach 50. nie zabrały ze sobą swojej muzyki, która, raz zaszczepiona, znalazła sobie miejsce w sercach Japończyków. W latach 60. przyszła fascynacja zespołami rockowymi, co wiązało się ze wcześniejszym zainteresowaniem rockabilly. Grupy takie jak The Beatles, cieszyły się w Japonii znaczną popularnością. Powstawały zespoły muzyczne naśladujące zachodnie wzorce. Japońscy artyści zaczęli tworzyć własne kompozycje, a w tekstach swoich piosenek mieszali język japoński z angielskim.

Po zainteresowaniu rockabilly i rockiem przyszła pora na dużo cięższe klimaty, gdy na japońską scenę muzyczną wdarł się punk rock czy glam rock. Nie tylko przyniosło to fascynację cięższymi metalowymi brzmieniami, lecz także specyficzną stylistykę. Zespoły powstające w latach 80. nosiły się w punkowym stylu i w swojej muzyce nawiązywały do zachodnich zespołów metalowych. Potrzeba kreatywnego wykorzystania tego, co przyszło z Zachodu, była tak silna, że w końcu narodził się nowy gatunek muzyczny – visual kei. Był on oparty głównie na glam rocku i czerpał wiele z jego teatralności i wizualności. Muzycy, stylizowani na gwiazdy zachodniej sceny glamrockowej, nosili kolorowe, nastroszone fryzury, mocny makijaż oraz ekstrawaganckie stroje. Muzyka miała natomiast w sobie zachodnią ciężkość, ale jednocześnie wpasowywała się w gusta japońskich odbiorców. Najważniejszą natomiast cechą tego nurtu była swoboda wyrazu i wolność w tworzeniu i prezentowaniu swojej muzyki w taki sposób, w jaki tylko chciano i prawdopodobnie to zdecydowało o jej popularności.

Pierwszym z zespołów visual kei, które zyskał rozgłos w Japonii, był X Japan. Powstał on w 1982 roku, za swój motyw przewodni wybierając motto: „Psychadelic Violence Crime of Visual Shock”. Podkreślał w ten sposób dwie ważne cechy muzyki visual kei – potrzebę szokowania oraz oprawę wizualną. Japończycy ulegli nowemu stylowi oraz buntowniczemu X Japan, który łamał dotychczasowe przyzwyczajenia muzyczne Japończyków. Zespół spowodował, że nowy styl dotarł do szerokiej publiczności, zaistniał w mediach i na pewien czas trafił do mainstreamu, co nie udało się niemal żadnemu zespołowi visualowemu wcześniej ani później. Innymi ważnymi grupami visual kei z tego okresu były na przykład: BUCK-TICK, LUNA SEA czy GLAY, które również przyczyniły się do rozwoju tego stylu i rozpowszechnienia go w Japonii.

Występ zespołu X Japan w 1989 roku w Shibuya Kōkaidō; źródło: Leather Rebel/YouTube

Visual kei nie cieszył się długo popularnością. Mainstreamowa publiczność straciła zaintresowanie tym gatunkiem pod koniec lat 90.  Wcześniej jednak pojawiły się zespoły takie jak Malice Mizer, w którym występował GACKT (dziś jest raczej znany jako muzyk popowy) i Mana (który przyczynił się do powstania tzw. lolita fashion). Wprowadzili oni visual kei na nowy poziom teatralności, a w swojej muzyce i wizerunku silnie nawiązywali do zachodnich kilmatów – głównie Francji XVII czy XVIII wieku. Powstawały także inne odmiany i gatunki, sprawiając, że visual kei starał się coraz bardziej hermetyczny. To bardzo szerokie zagadnienie, dlatego nie będzie ono omawiane w ninejszym artykule. Oczywiście zainteresowanie szerokiej publiczności  nurtem visual kei nie oznaczało, że był to jedyny gatunek popularny w tym czasie, a wszystkie stacje radiowe i telewizyjne transmitowały tylko X Japan. W tym samym okresie rosła też popularność zespołów j-popowych, do Japonii przyjeżdżały również znane zachodnie zespoły. Większość popularnych gwiazd z Zachodu uwzględniała Japonię w swoich trasach koncertowych – od Erica Claptona i Boba Dylana, przez Kiss, Queen czy Metalicę po Madonnę, Whitney Huston czy Michaela Jacksona. Gdy okrzepło zainteresowanie visual kei, Japończycy zwrócili się właśnie w tym kierunku – rodzimych gwiazd muzyki popowej oraz zespołów idoli i idolek oraz interesowali się popularnymi zachodnimi zespołami. Obserwuje się także znaczącą westernizację japońskiej muzyki, japońscy artyści starają się zaś dostosować swój wizerunek i styl do zachodnich trendów.

Zespół Queen na koncercie w Japonii w 1985 roku; źródło: Queen Official/YouTube

Japonia szybko dostosowała się do zachodnich trendów muzycznych i przyswoiła je. Nie było to jednak bierne kopiowanie, lecz raczej kreatywne wykorzystywanie. Już w muzyce lat 20. można było zaobserwować tendencję do adaptowania zachodnich stylów i gatunków do japońskich gustów. Tak jest po dziś dzień i silne zainteresowanie kulturą zachodnią, choć wyraźnie widoczne na obecnym rynku muzycznym, nie ma destrukcyjnego wpływu na rodzimą muzykę. Powszechna westernizacja nie oznacza, że japońska muzyka traci swój oryginalny charakter, bo Japończycy nadal pozostają wierni swoim japońskim gustom.

ŹRÓDŁA

Tokita A., Bi-musicality in modern Japanese culture, w: International Journal of Bilingualism 2014, Vol. 18(2)
Pope E.W., Imported others: American influences and exoticism in Japanese interwar popular music, w: Inter-Asia Cultural Studies, 2012, Vol. 13 (4)
Bochorodycz B., Żeromska E., Mishima Yukio (1925-1970), Warszawa 2008
Pfeifle M., Globalizacja visual kei: wprowadzenie do serii artykułów

SYLWETKA AUTORA

TAGI:

muzyka  

NASZE ARTYKUŁY

NAJPOPULARNIEJSZE ARTYKUŁY

Komu macha maneki-neko?

Kitsune - japońskie lisy

PATRONUJEMY

PARTNERZY

Partnerzy
Partnerzy
Partnerzy
Partnerzy
Partnerzy
Partnerzy
Partnerzy
Partnerzy