Cała Japonia w jednym miejscu!
Najświeższe wiadomości, artykuły i ciekawostki

ISSN 2450-3193

Polityka KOBIETY W JAPOŃSKIEJ POLITYCE: PRZEŁAMYWANIE BARIER TRADYCJI

japandailypress.com

24.03.2016 | 17:23
Autor: Olga Podsiadło

Mogłoby się wydawać, że w tak rozwiniętym gospodarczo i technologicznie kraju jak Japonia kobieta czynnie partycypująca w życiu politycznym to codzienność. Jednak czy rzeczywiście?

Czy kobieta wybierająca karierę polityczną jest zjawiskiem powszechnym, jaki ma to wpływ na społeczeństwo oraz, w końcu, dlaczego Japonki decydują się na taki krok? Odpowiedzenie sobie na powyższe pytania nie będzie takie proste, gdyż to, jak wygląda dzisiejsza sytuacja polityczna w kraju oraz pozycja kobiety w niezwykle zhierarchizowanym i kolektywnym społeczeństwie, jest wypadkową wielu zmian. Nakładają się na nie kwestie historyczne, geopolityczne oraz społeczne. W poniższym artykule postaramy się przybliżyć historię tego, jak zmieniło się postrzeganie aktywności kobiet w polityce w powojennej Japonii. 

Ewolucja świadomości

Japonki charakteryzują się najwyższym odsetkiem piśmiennictwa oraz mają niezwykle wysoki standard życia w skali światowej. Czy przekłada się to na czynne uczestnictwo w życiu politycznym?

Badacze zajmujący się problemem sprzeczności, jaką jest rozszerzenie możliwości brania udziału w sformalizowanych strukturach politycznych a niskim poziomem korzystania z niej, wymieniają czynniki kulturowe i historyczne jako główne przyczyny tej paradoksalnej sytuacji. Przede wszystkim jest to głęboko zakorzenione w świadomości przypisanie do konkretnych ról społecznych oraz zachowanie zgodne z wzorcami dla nich przewidzianymi – wykraczanie poza pewne granice jest przez ogół widziane jako odstępstwo od normy. Z tym aspektem wiąże się koncepcja uchi (内, wewnątrz) oraz soto (外, na zewnątrz) – odnosi się ona do postrzegania swojej osoby względem innych. Jest skorelowana nie tylko z samym zachowaniem, ale i językiem. Sposób, w jaki sposób będziemy się wypowiadać, zależy od tego, kim jest dla nas rozmówca – czy znajduje się wewnątrz, czy na zewnątrz naszego kręgu. Uchi oraz soto mogą odnosić się do niezwykle zróżnicowanych relacji na wielu poziomach: od podstawowych, jak rodzina względem obcych, po szersze kategorie, jak wszyscy Japończycy względem obcokrajowców (jap. 外人, gaijin). Kobieta jest tradycyjnie kojarzona ze sferą uchi (zajmowanie się domem i dziećmi), natomiast mężczyzna operuje w sferze soto (praca i zapewnienie płynności finansowej) – takie postrzeganie ról przekłada się w dużej mierze na funkcjonowanie kobiet w społeczeństwie. Także zasada ryōsai kenbo, czyli „dobra żona, mądra matka”, rozpowszechniana za czasów ery Meiji, jest przytaczana jako jeden z czynników – tutaj również głównym obowiązkiem kobiety jest wypełnienie charakterystycznych obowiązków. Badaczka Chie Nakane mówi, że pomimo industrializacji i modernizacji kobiety wciąż pozostają relegowane do sfery uchi a nie soto. Inni specjaliści podkreślają też znacznie ogromnej przepaści pomiędzy sferą publiczną i prywatną, a co za tym idzie dominację mężczyzn w tej pierwszej. Jednakże należy pamiętać, że zmiany wciąż zachodzą, może nie w tak dynamiczny sposób jak na Zachodzie, ale proces ten na pewno jest widoczny. Na rynku pracy pojawiają się nowe możliwości, rozwój technologii także sprzyja reorientacji. Nie można zapominać również o tym, że skomplikowana sytuacja demograficzna Japonii oraz problemy gospodarcze stały się pewnego rodzaju stresorem dla rządu, który stara się zachęcić kobiety do aktywności zawodowej.

Japońskie aktywistki na początku XX wieku; źródło; wikipedia.

Nowa konstytucja i zmiana ładu

Należy zacząć od tego, kiedy kobietom umożliwiono partycypację w wyborach. Po przegranej drugiej wojnie światowej oraz japońskiej kapitulacji rozpoczął się nowy etap rozwoju kraju. Wyniszczone po wojnie państwo musiało nie tylko odbudować zrujnowaną gospodarkę, ale i dostosować się do odmiennych warunków, które zapanowały podczas obecności Stanów Zjednoczonych na Wyspach Japońskich. Najważniejsze zmiany z perspektywy nowego ustroju przyniosła konstytucja: poprzednia, obowiązująca od ery Meiji (Konstytucja Cesarstwa Wielkiej Japonii, jap. Dainippon Teikoku Kenpō), została zastąpiona nowym dokumentem. Cesarz Hirohito zaakceptował nową ustawę zasadniczą w 1946 roku. Weszła ona w życie w 1947 roku, znosząc tym samym shintō państwowe, które służyło wcześniej jako jedno z narzędzi indoktrynacji. Cesarz zrzekł się swojej boskości, jednak wciąż pozostawał symbolem państwa. Dzięki konstytucji z 1947 roku powstał dwuizbowy parlament powoływany w drodze wyborów powszechnych, a kobiety po raz pierwszy uzyskały bierne oraz czynne prawa wyborcze. W pierwszych wyborach powszechnych, które odbyły się w kwietniu 1946 roku, startowało 79 kobiet, z czego 36 dostało mandat: stanowiło to 8,9 % przedstawicieli izby niższej (Izba Reprezentantów). Warto także zaznaczyć, że 67% kobiet uprawionych do głosowania skorzystało z tego prawa, podczas gdy odsetek mężczyzn wyniósł 78,5%. W ciągu kolejnych lat liczba głosujących kobiet ciągle wzrastała, początkowo zrównując się, by w pewnym momencie przewyższyć liczbę mężczyzn, którzy przystępowali do wyborów. Konstytucja rozpoczęła również nowy etap reform. Niezwykle ważna była ta z kwietnia 1947 roku, która regulowała prawo pracy. Pojawiły się instytucje, mające za zadanie sprawować nadzór nad bezpieczeństwem kobiet w zakładach i przedsiębiorstwach. Kobiety stanowić miały niezwykle ważny element w procesie odbudowy gospodarczej, a praca dawała im nowe kanały socjalizacji. Ogromny wzrost gospodarczy trwający od lat 60. do 90. otworzył wiele drzwi, w tym także do świadomości politycznej i kariery – coraz więcej kobiet zaczęło wychodzić z bezpiecznej sfery domowej. Jak przełożyło się to na aktywizację polityczną oraz przestrzeganie praw kobiet?

Kobiety głosują po uzyskaniu praw wyborczych; źródło: wikipedia.

Otwarcie drzwi

Wejście w życie nowej konstytucji zapewniło kobietom wiele nowych przywilejów, w tym także zrównanie z mężczyznami: wszystkim obywatelom Japonii przyznano identyczne prawa. Jednak rzeczywistość była taka, że w znacznym stopniu przywileje zapewnione przez nowy zasadniczy akt prawny były respektowane jedynie na papierze – należało poczynić odpowiednie kroki, aby teoria przeistoczyła się w praktykę. Otwarcie na dialog dotyczący praw kobiet na płaszczyźnie międzynarodowej w dużej mierze spowodowała I Światowa Konferencja w Sprawie Kobiet zorganizowana przez ONZ w 1975 roku. Od tej pory ONZ zaczęła przykładać coraz większą wagę do tego, w jaki sposób pracuje się nad kwestią przestrzeganie praw kobiet w państwach członkowskich, w tym również w Japonii. Tak zwana Konferencja Pekińska z 1995 roku zaowocowała przyjęciem dwóch dokumentów (Deklaracja Pekińska oraz Platforma Działania – Cele Strategiczne), które stały się pośrednim przyczynkiem do podjęcia przez rząd japoński znacznie bardziej skoncentrowanego działania. ONZ kontynuowała wywieranie wpływu na środowiska polityczne, aby kobiety uzyskiwały szersze możliwości. Kolejnym ważnym punktem było wprowadzenie w życie przez japoński rząd Podstawowego Prawa do Równości Płci (1999 rok). W tym samym roku miejsce miała ogólnokrajowa kampania pod nazwą „Więcej kobiet w zgromadzeniach”, której towarzyszyła seria reform. Inicjatywa zorganizowana przez grupy feministyczne zaowocowała znacznym wzrostem liczby kobiet startujących w wyborach lokalnych (zwiększyła się ona o 43% w porównaniu z wyborami z 1995 roku). Już w 2001, wskutek reform, powołano Biuro ds. Równości Płci – takie posuniecie japońskiego rządu zostało pochwalone przez ONZ. Celem tej instytucji jest walka na rzecz wyrównania szans pomiędzy płciami na polu zawodowym i społecznym oraz sprzeciwianie się stanowisku, że kobieta powinna zajmować się domem, a mężczyzna zarabiać na jego utrzymanie. Głównym założeniem tych reform było także zachęcenie kobiet do brania czynnego udziału w życiu politycznym, zarówno na poziomie struktur lokalnych, jak i ogólnokrajowych.

Dane odnośnie liczby kobiet w zgromadzeniach lokalnych na przestrzeni lat; źródło: japanfocus.org.

Przeszkody i metody walki z nimi

Z perspektywy Japonii przełomowym momentem dotyczącym udziału kobiet w polityce były wybory powszechne z 1989 roku. Za sprawą niezwykle efektywnego kierownictwa Doi Takako i dynamicznej kampanii otwarta została droga do kariery politycznej dla wielu kobiet – wskaźnik procentowy ich miejsc w parlamencie wzrósł do 13%. Jednakże już dużo wcześniej kobiety próbowały przeforsować swoje uczestnictwo w życiu politycznym. Badacz Zhao Quansheng zwraca uwagę, że japońska sieć polityczna opiera się w dużej mierze na nieformalnych kontaktach i siatce powiązań. W powojennej Japonii w przypadku kobiet taką rolę pełniły organizacje feministyczne. Zdołały one wywrzeć faktyczny wpływ na wymiar życia politycznego, patrząc chociażby na podjęte inicjatywy ustawodawcze (np. dotyczące aborcji czy prostytucji). Obecnie na poziomie władz lokalnych najwięcej kobiet angażuje się w politykę właśnie poprzez organizacje czy kluby. Kobiety zaczynają wyrażać swoje opinie w takich klubach, następnie, jeżeli wewnątrz wyklaruje się jakiś konkretny program (np. odnośnie bezpieczeństwa żywności), członkinie zaczynają działać na dużo szerszą skalę, wywierając wpływ na polityków w swoim otoczeniu. Jeżeli chodzi o start w wyborach parlamentarnych każdy kandydat musi zmierzyć się z trzema barierami: podjęcie decyzji o przystąpieniu do wyborów, pozyskanie poparcia partii oraz zdobycie elektoratu. Dużą pomocą w pokonaniu tych przeszkód są organizacje o nazwie kōenkai. W znacznym stopniu utożsamiane z Partią Liberalno-Demokratyczną (PLD), mają za zadanie ułatwić kandydatom zdobycie miejsca w parlamencie poprzez koneksje oraz znajomości. Jest to de facto sieć powiązań, przy pomocą których uzyskanie poparcia oraz środków finansowania podczas kampanii staje się łatwiejsze. Dla kobiet zbudowanie kōenkai jest trudne ze względu na dużo mniejsze pole manewru jeżeli chodzi o koneksje – znowu jest to domena przypisywana mężczyznom. Takie interpersonalne siatki kontaktów są często dziedziczne i ściśle powiązane z edukacją, pracą i rodziną. Jak widać, bez odpowiedniego wsparcia, rozpoczęcie kariery politycznej jest niezwykle trudne, jednakże zdarza się, że to politycy z „najwyższej półki” torują kobietom drogę. W 2005 roku premier Jun'ichirō Koizumi rozwiązał parlament i w wyborach wskazał 124 nowych kandydatów z ramienia PLD. Ochrzczeni zostali „dziećmi Koizumiego” – 83 z nich, w tym 15 kobiet, otrzymało mandaty. 2009 rok przyniósł tak zwane „dziewczyny Ozawy”. Tym razem inicjatywa wyszła ze strony Demokratycznej Partii Japonii, a ściślej od Ichirō Ozawy, człowieka odpowiedzialnego za kampanię wyborczą partii. W sierpniowych wyborach do izby niższej wystartowało 164 nowych kandydatów (32 kobiety), a 143 uzyskało miejsca w parlamencie (26 kobiet). Udowadnia to, że czołowi politycy starają się forsować uczestnictwo kobiet w rządzie, czego przykładem jest również obecny premier Japonii, Shinzō Abe.

W ciągu blisko 70 lat sytuacja kobiet z prawnego punktu widzenia zmieniła się diametralnie – od braku praw wyborczych przeszły one długą drogę do czynnego udziału w polityce czy nawet kierowania całą partią. Jednakże problemem pozostają skala oraz możliwości: rola kobiety w japońskim społeczeństwie nadal jest postrzegana w pewien stereotypowy sposób. Odchodzenie od tego modelu wiąże się z wieloma wyrzeczeniami i podjęciem ogromnego trudu, ale jak widać w powyższym tekście, są osoby, które nie boją się podejmować tego wyzwania.

ŹRÓDŁA

Tubielewicz J., Historia Japonii, Zakład Narodowy Imienia Ossolińskich, Wrocław 1984, s. 423-427.
Tanaka Y., Contemporary Portraits of Japanese Women, Preager Publishers, Westport 1995, s. 155-163.
Sheel R., Women in Politics in Japan, Economic and Political Weekly 2003, s. 4097-4101.
Gaunder A., Running for National Office in Japan: The Institutional and Cultural Constraints Faced by Women Candidates, Stanford University 2007.
Nakano Y., Among Equals? Women in Japanese Politics, CSIS 2013.
Orlansky R., Untapped Human Resources: Women’s Political Role in the Revival of the Japanese Economy, Stanford Journal of East Asian Affairs Volume 4 2004, s. 68-70.
Funabashi K., The History and Future of Women’s Participation in Politics in Japan, Voices from Japan No.13 2004, s. 27-31.

SYLWETKA AUTORA

TAGI:

Abe   kobiety  

NASZE ARTYKUŁY

NAJPOPULARNIEJSZE ARTYKUŁY

Kitsune - japońskie lisy

Komu macha maneki-neko?

PATRONUJEMY

PARTNERZY

Partnerzy
Partnerzy
Partnerzy
Partnerzy
Partnerzy
Partnerzy