Cała Japonia w jednym miejscu!
Najświeższe wiadomości, artykuły i ciekawostki

ISSN 2450-3193

Kultura MANGA DREWNEM MALOWANA

Photobucket

20.05.2013 | 18:30
Autor: Magdalena Jankowska

Jak się okazuje, początki mangi wcale nie są takie oczywiste...

Japońska popkultura najczęściej kojarzona jest i utożsamiana z japońskim komiksem manga, szczególnie w wersji animowanej. Popularne na całym świecie mangi i mangazyny zalewają półki księgarń także w Polsce. Często satyrycznie i karykaturalnie ujęta tematyka jest bardzo różnorodna. Poruszane są w niej tematy także społeczne, historyczne, polityczne oraz skierowana do dorosłych erotyka, nawet w bardzo perwersyjnej formie (gatunek hentai). Świat przedstawiony może być fantastyczny, pełen duchów, ale również umieszczony w realistycznym świecie, poruszając najbliższe sercu Japończyków problemy, czasem kompletnie niezrozumiałe lub źle interpretowane przez czytelników z innych krajów. W Japonii jest bardzo dokładny podział mang dostosowany do odpowiedniego przedziału wiekowego. Istnieje też podział ze względu na płeć: komiksy dla dziewcząt shōjo oraz dla chłopców shōnen. Manga w japońskim społeczeństwie pełni niezwykle istotną rolę. W zagonionym, pełnym zasad i określonych zachowań świecie stanowi bowiem formę ucieczki od codzienności, stresu i życiowych problemów.

Współcześni miłośnicy mangi najczęściej kojarzą początki powstania gatunku z nazwiskiem ojca komiksu japońskiego - rysownikiem Osamu Tezuka, który zadebiutował w 1946 roku komiksem pod tytułem Pamiętnik Ma-chan. Prawdziwy sukces zapewnił mu jednak sprzedający się w wielotysięcznym nakładzie komiks Nowa Wyspa Skarbów, wydana jako akahon, które zwykle drukowane były na najtańszym papierze i skierowane do biedoty japońskiej. Tezuka łączył styl malarski japońskich drzeworytów ze sposobem kreowania postaci przez Walta Disneya, stąd niejednokrotnie nazywany jest japońskim Disneyem. Połączenie tradycyjnej japońskiej prostej kreski z trendami zachodnimi nadało mandze nowy, niepowtarzalny charakter. Ojciec japońskiego komiksu – Tezuka nadał mangom jeszcze jeden charakterystyczny, obecny do dziś styl, a mianowicie postacie mają wielkie oczy. Złośliwi doszukują się tutaj kompleksów Japończyków, którzy często marzą o dużych oczach, ale prawdziwa przyczyna jest dużo bardziej prozaiczna – był to zwyczajny hołd oddany przez rysownika swemu idolowi Waltowi Disneyowi.

Kalejdoskop postaci stworzonych przez Osamu Tezukę, źródło: C. H. Jung

Od tego czasu fenomen komiksów zaczął interesować społeczeństwo i świat. Już nie tylko czarno-białe komiksy ale także ich kolorowa, filmowa wersja anime po dziś dzień żywo istnieje nie tylko w japońskim społeczeństwie, ale jej wpływy sięgają wszystkich zakątków Ziemi.

Sięgając jak najdalej historycznie wstecz, za początki mangi można uznać okres Edo (1615-1868), choć niekiedy naukowcy spierają się co do jej początków uważając, że jej pochodzenia należy doszukiwać się już w średniowieczu. Według niektórych badaczy już w X wieku obrazy Zen, czy też zabawnie przedstawiane postaci zwierząt można uznać za pierwsze przykłady mangi. Późniejsze obrazy od XIII wieku przedstawiały życie pośmiertne, a także zwierzęta i zdobiły świątynne ściany. To, co stanowi o tym, iż uznano je za pierwowzór mang, jest oprócz tematyki (na przykład zainteresowanie historią) przede wszystkim sposób malowania obrazów, charakteryzujący się ich prostotą i prostą, syntetyczną linią wykorzystywaną także we współczesnych mangach.

Inna teoria sięga jeszcze wcześniej, a mianowicie VIII wieku, kiedy powstawały zwoje emaki. Emaki mono nazywano, osiągające nawet kilkanaście metrów, szerokie (ok. 20-40 metrów) zwoje posklejanego papieru bądź jedwabiu nawinięte na dwa wałki, które rozwijano z jednego wałka, jednocześnie nawijając na drugi. Ponieważ emaki przedstawiały zarówno obrazy jak i komentarze mogły być czytane lub zwyczajnie oglądane i co najważniejsze zrozumiane nawet przez osoby niepiśmienne. Wśród najbardziej znanych emaki wymienić należy najstarszą z nich sutrę buddyjską Kako-genzai-e-ingakyo, Genji Monogatari (Opowieść o księciu Genji) autorstwa Murasaki Shikibu, Shigisan engi emaki (Legendy o górze Shigi) i Choju giga (Rysunki swawolnych zwierząt) autorstwa Toba Sojio.

Przykład e-maki mono; źródło: Tampere

Najczęściej jednak za początki mang uznaje się okres okres Edo (1615-1868), kiedy powstawały pierwsze e-hon (książki obrazkowe) drukowane metodą drzeworytniczą. Obrazy – drzeworyty nazywano w tamtym okresie ukiyo-e (obrazy ulotnego świata), ale także edo. Czarno białe lub kolorowe drzeworyty drukowano i wielokrotnie powielano. Pierwsze malowane drewnem mangi poszerzały spektrum tematyczne swych pierwowzorów o piękno natury, budynki, erotykę (drzeworyty te nazywano shunga), a z czasem poruszały przede wszystkim wszelkie tematy bliskie ludziom, takie jak zjawiska społeczne, historia oraz polityka - często ujęte satyrycznie. Stopniowo funkcja drzeworytów nabierała nowego wymiaru, kiedy zaczęły pojawiać się drukowane księgi z krótkimi historyjkami obrazkowymi e-hon. W tamtym okresie, gdy nie istniał internet, smartfony czy telewizory, umożliwiające docieranie wieści ze świata, więc funkcję informacyjną przejęły e-hon, w szybkim tempie stając się ulubiona formą rozrywkowo-informacyjną dla ówczesnego Japończyka. Społeczeństwo najchętniej chłonęło humorystyczne rysunki, karykatury i satyry społeczne. Jednakże drzeworyty nie tylko stanowiły ulubiona formę rozrywkową zwykłych ludzi, ale stały się też doskonałym sposobem reklamy ówczesnych artystów. Aktorzy oraz pisarze mogli dzięki nim zaistnieć i nawiązać lepszy kontakt ze swoimi odbiorcami.

Najbardziej znanymi twórcami drzeworytniczej mangi byli Hosoda Eishi (Onna sanju-rokkasen) i Katsushika Hokusai (Ehon Sumidagawa ryōgan ichiran; Odori hitori geiko). Ten drugi był szczególnie istotnym twórcą drzeworytniczych w historii. Uznawany za najbardziej płodnego artystę, doskonałego rysownika, pejzażystę i karykaturzystę, Hokusai odtwarzał ówczesną Japonię tworząc niezwykle dynamiczne, pełne postaci i wydarzeń obrazy. Jego piękne mosty, wodospady, kaskady, jeziora, przyroda, niezwykli ludzie oraz demony zachwycają nawet współczesnych odbiorców. Wyjątkowe obrazy ulotnego świata wywarły również ogromny wpływ na impresjonistów, szczególnie Claude Moneta, którzy inspirowali się obrazami Hokusaia. Najbardziej znane na świecie dzieła tego artysty to zbiory drzeworytów zatytułowane 36 Widoków Góry Fuji oraz 100 widoków Góry Fuji, których przykłady można zobaczyć także w Polsce w Muzeum Sztuki i Techniki Japońskiej „Manggha” w Krakowie.

Przykładowe dwie strony ze zbioru Manga, źródło: Wikipaintings

Oprócz niezwykłych drzeworytów Hokusai stworzył także ilustracje do 500 książek, z których części sam był autorem. A skąd się wzięło określenie manga w odniesieniu do komiksów? Do tego również przyczynił się Katsushika Hokusai, którego zbiór 15 tomów ukiyo-e wydany w XIX wieku zatytułowany został Manga, stając się tym samym prototypem określenia nowego gatunku, który ewoluował, jednocześnie fascynując i budząc różne kontrowersje, istniejące po dziś dzień.

ŹRÓDŁA

The Asahi Shimbun
Manga Project
Polonia.jp
The Origins, History and Evolution of Manga

SYLWETKA AUTORA

TAGI:

manga i anime   sztuka   ukiyo-e  

NASZE ARTYKUŁY

Brzmienie made in Japan

NAJPOPULARNIEJSZE ARTYKUŁY

Komu macha maneki-neko?

Kitsune - japońskie lisy

KONKURS

Konkurs

PATRONUJEMY

PARTNERZY

Partnerzy
Partnerzy
Partnerzy
Partnerzy
Partnerzy
Partnerzy
Partnerzy
Partnerzy