Cała Japonia w jednym miejscu!
Najświeższe wiadomości, artykuły i ciekawostki

ISSN 2450-3193

Kultura LITERACKO-JĘZYKOWE FORMY CIELESNOŚCI. „CIELESNOŚĆ W KULTURZE JAPONII. T. 3: LITERATURA I JĘZYK”

Wydawnictwo Japonica

27.03.2017 | 17:29
Autor: Luiza Stachura

Trzeci tom „Cielesności w kulturze Japonii” to inspirujący przegląd literackich i językowych form cielesności – od tematów mniej poważnych (nos w literaturze) do akademickich analiz językoznawczych.

Pierwsze dwa tomy „Cielesności w kulturze Japonii” Polskiej Fundacji Japonistycznej oraz Katedry Japonistyki Wydziału Orientalistycznego Uniwersytetu Warszawskiego poświęcone zostały obrazom ciała w mediach, społeczeństwie, religii, historii i sztuce. „Cielesność w kulturze Japonii. Tom 3: Literatura i język” to przegląd wybranych aspektów cielesności i ciała jako elementów literatury japońskiej oraz języka japońskiego. Obie płaszczyzny rozważań nad cielesnością, jej rolami oraz sposobami prezentacji w kulturze Kraju Wschodzącego Słońca odzwierciedlają istotną część składową japońskiego sposobu patrzenia na świat. W literaturze, ale przede wszystkim w języku, zapisana jest bowiem droga kształtowania się właściwego dla danego narodu światopoglądu, wizji człowieka i jego miejsca w rzeczywistości. O granicach poznawczych świata świadczą: z jednej strony – eksponowanie i rozwój różnych form językowych związanych z cielesnością, a z drugiej strony – tabuizacja, unikanie pewnych wyrażeń, brak istnienia odpowiednich słów, ekwiwalentów językowych.

W pierwszej części książki zamieszczono sześć tekstów dotyczących ujęcia ciała w literaturze. Anna Zalewska w artykule „Cielesna czy bezcielesna? Japońska klasyczna poezja miłosna” przygląda się istnieniu części ciała, cielesności i afirmacji wyglądu w miłosnej poezji dworskiej z VIII-XII wieku. Znamienne dla tej poezji jest eksponowanie nie cielesności, ale różnorodności reakcji organizmu, takich jak łzy, oraz bazowanie na fizycznej bliskości ukochanych, ale wyrażonej nie wprost, lecz w zawoalowany sposób. Wizerunkowi nosa w literaturze klasycznej oraz roli kichnięcia w kulturze japońskiej poświęca swój tekst Adam Bednarczyk („Z powagą i humorem, czyli o nosie w dawnym piśmiennictwie japońskim”). Co ciekawe, kichnięcie bywa postrzegane jako dowód braku szczerości oraz zapowiedź nieszczęścia. Katarzyna Sułek natomiast w artykule „Reprezentacje kobiecego ciała w średniowiecznych zwojach ilustrowanych” przygląda się kobiecej cielesności w średniowiecznych zwojach emaki, przedstawiających sceny z literatury, ale uzupełnione fragmentami tekstu bądź opisami. Badaczka skupia się na dwóch wizerunkach – Kumoi no Kari, kobiety zazdrosnej z „Opowieści o Księciu Genjim” z 1008 roku oraz kobiety szpetnej z „Ilustrowanego zwoju o Obusumie Saburō” z XIII w. Wnioski z analizy dzieł wskazują jednoznacznie na ówczesny charakter społecznych stosunków oparty na dominacji mężczyzn, piętnujący „niepożądane zachowania kobiet”, takich jak niechlujny ubiór czy zaniedbane włosy. Tekst dopełnia kilka zdjęć emaki.

Kolejne trzy artykuły kierują uwagę czytelnika ku współczesnym kreacjom i wizerunkom cielesności w literaturze i teatrze. Estera Żeromska w tekście „Techniki gry w japońskim teatrze klasycznym a teatr współczesny” zestawia klasyczne i współczesne techniki gry bazujące na określonych ruchach ciała powiązanych z naturą. O ile w klasycznym teatrze japońskim dominuje sacrum, odwołanie się do szamańskich praktyk, o tyle we współczesnym dokonuje się przesuniecie akcentów na zwykłą, realną przestrzeń. Dwa najlepsze artykuły w tej części publikacji poświęcone zostały najnowszej japońskiej prozie. Beata Kubiak Ho-Chi w szkicu „To ciało (z) innym ciałem będące. Wokół nauk dużego palca P, Matsuury Reiko” przybliża polskim odbiorcom utwór Matsuury Reiko z 1993 roku „Oyaybui P no shugyō jidai” („Wokół nauk dużego palca P”), wskazując ważne dziś problemy ciała jako konstruktu społecznego i kulturowego, płci kulturowej i biologicznej. Natomiast Monika Brygoła na przykładzie kilku powieści Tawady Yōko, znanej polskiemu czytelnikowi z książki „Fruwająca dusza” (Karakter, Kraków 2009), analizuje role ciała w twórczości japońskiej pisarki. Gęsty i dobrze napisany tekst badaczki osadzony zostaje w ciekawej perspektywie – lingwistyki kognitywnej, badań postkolonialnych oraz w pisaniu rozumianym jako akt cielesno-językowy. Z uwagi na fakt, że Tawada tworzy w języku japońskim i niemieckim, bohaterki jej powieści swoją tożsamość opierają na pograniczu dwóch kultur, dwóch języków. Oba artykuły – Beaty Kubiak Ho-Chi oraz Moniki Brygoły – stanowią świetne preteksty do szerszych rozważań nie tylko literaturoznawczych, ale i antropologiczno-kulturowych.

Część druga publikacji składa się z pięciu świetnych tekstów dotyczących cielesności i ciała w języku japońskim. Artykuły poszczególnych badaczy napisane są na wysokim poziomie filologicznym i stanowią dobry punkt wyjścia dla polskiego odbiorcy do zagłębiania specyfiki japońskiego języka. O wyrażaniu treści percypowanych, doświadczanych zmysłowo pisze Arkadiusz Jabłoński w „O cielesności językowego konkretu. Japońskie przymiotniki doświadczenia bezpośredniego a wymiar perceptywności”. Następne teksty, Romualda Huszczy, Bartosza T. Wojciechowskiego, Jakuba Zajferta i Jarosława Pietrowa, poświęcone są japońskiej frazeologii, leksykologii i semantyce, czyli cielesności, ciału, organizmowi, bólowi, somatyczności wyrażonych w języku, a szczególnie w zwrotach idiomatycznych, specyficznych dla danej kultury.

„Cielesność w kulturze Japonii. Tom 3: Literatura i język” to publikacja nierówna. Teksty poświęcone literaturze są zdecydowanie przystępniejsze pod względami językowym i podjętych tematów dla przypadkowego odbiorcy, który w dodatku nie jest ani literaturoznawcą, ani językoznawcą. Do czytania większości artykułów dotyczących językowych form cielesności niezbędna zdaje się podstawowa wiedza językoznawcza na poziomie akademickich studiów filologicznych, co dla niewtajemniczonego czytelnika może stanowić pewną trudność, teksty mogą stawiać opór przy pierwszej lekturze. Zaznaczmy jednak, że poruszane zagadnienia zostały zaprezentowane na tyle rzetelnie, na ile umożliwia to krótka forma tekstów w publikacji zbiorowej i na tyle przystępnie, na ile jest to możliwe bez szkody dla omawianych zagadnień. Każdy artykuł opatrzony został bibliografią, co stanowi cenne źródło informacji i wskazówek w poszukiwaniach rozwinięcia tematów przez polskiego odbiorcę. Bez wątpienia teksty wchodzące w skład trzeciego tomu „Cielesności w kulturze Japonii” wskazują jedne z ciekawszych i ważniejszych aspektów wyrażania somatyczności, cielesności w japońskiej literaturze i języku. Dlatego warto i należy sięgnąć po tę publikację.

 

Cielesność w kulturze Japonii. Tom 3: Literatura i język

Redakcja naukowa: Iwona Kordzińska-Nawrocka, Agnieszka Kozyra

Wydawcy: Polska Fundacja Japonistyczna ; Katedra Japonistyki. Wydział Orientalistyczny. Uniwersytet Warszawski, Warszawa 2016.

SYLWETKA AUTORA

TAGI:

język japoński   literatura   kultura  

NASZE ARTYKUŁY

Różne oblicza Tennōji

NAJPOPULARNIEJSZE ARTYKUŁY

Komu macha maneki-neko?

Kitsune - japońskie lisy

PATRONUJEMY

PARTNERZY

Partnerzy
Partnerzy
Partnerzy
Partnerzy
Partnerzy
Partnerzy
Partnerzy
Partnerzy