Cała Japonia w jednym miejscu!
Najświeższe wiadomości, artykuły i ciekawostki

ISSN 2450-3193

Kultura KATSUSHIKA HOKUSAI. ŻYCIE I TWÓRCZOŚĆ ZANURZONE W DUCHU EPOKI

katsushikahokusai.org

05.06.2013 | 19:30
Autor: Anna Kołowiecka

Artykuł poświęcony życiu, twórczości i epoce Katsushiki Hokusaia – jednego z najwybitniejszych artystów okresu Tokugawa.

Wielka fala w Kanagawa to jeden z najbardziej rozpoznawanych i lubianych drzeworytów poza granicami Japonii. Ozdabia kalendarze, notesy i wiele innych przedmiotów codziennego użytku. Nie wszyscy jednak zdają sobie sprawę, że jest to jedynie część cyklu zatytułowanego Trzydzieści sześć widoków góry Fuji, autorstwa Katsushiki Hokusaia - wybitnego drzeworytnika okresu Edo.

Okres Tokugawa, czyli Edo, to czasy przypadające na XVII-XIX wiek. Sama nazwa: Edo odnosi się także do miasta, które w okresie Tokugawa przeżywało gwałtowny rozkwit. Edo bowiem to ówczesna główna siedziba władz shogunatu. Nie było ono jednak jedynym, dynamicznie rozwijającym się miastem. W swojej książce, zatytułowanej Historia Japonii, Kenneth G. Henshall w ten sposób opisuje rozwój miast okresu Edo:

(…)Osaka i Kioto miały po pół miliona mieszkańców. Miasta wyrastały wzdłuż dróg, którymi poruszali się daimyō i ich orszaki. W miejscach, gdzie przedstawiciele daimyō mogli zamienić pochodzący z ich ziemi ryż na gotówkę, powstawały ośrodku handlu. Mimo ograniczeń w podróżowaniu oraz surowości kar, którym podlegali mieszkańcy miast, chłopi przybywali do nich tłumnie, by tu szukać szczęścia. (…)

Taki stan rzeczy nie mógł nie odbić się także na kulturze. To dzięki mieszkańcom miast zostały spopularyzowane te gałęzie sztuki, które wśród wyższych sfer uchodziły za pospolite. Z kolei te, które cieszyły się popularnością wśród arystokracji, nie przypadły do gustu mieszkańcom miast. Jednym z przykładów ilustrujących zjawisko, o którym tu mowa, jest zmieniająca się ówcześnie popularność tradycyjnych japońskich teatrów; nō, kabuki i bunraku. Dwa ostatnie zaczęły zyskiwać na znaczeniu właśnie dlatego, że były rozrywką dla ludu, weselszą, bardziej hałaśliwą, ostentacyjną. Podobnie sprawa miała się z poezją, literaturą i wreszcie: malarstwem. W okresie Edo, oprócz tradycyjnych szkół malarskich, takich jak Kanō i Tosa, zaczyna funkcjonować między innymi malarstwo drzeworytnicze, znane jako ukiyoe.

Styl ukiyoe, czyli obrazy przepływającego świata, zdominował malarstwo japońskie wieku XVIII, a jego popularność zaczęła słabnąć dopiero w połowie wieku XIX. Jolanta Tubielewicz tak opisuje ukochane przez mieszczan tamtych czasów malarstwo drzeworytnicze, powstałe niejako w opozycji do twórczości artystów, którzy wywodzili się ze wspomnianych już szkół Kanō i Tosa:

(…)Artyści ukiyoe sięgali po tematy z otaczającej ich konkretnej rzeczywistości. W ich twórczości nie było miejsca na mistycyzm i filozoficzną zadumę. Ukazywali życie doczesne w jego codziennych przejawach: ulice miast, jarmarki, sklepy, warsztaty rzemieślnicze, grupy pątników, chłopów przy pracy w polu, słynne widoki Japonii. Znaczna część twórczości była poświęcana teatrowi kabuki i dzielnicom rozrywki, a portrety aktorów i kurtyzan cieszyły się niesłabnącym powodzeniem. Chętnych odbiorców miały też shunga (obrazy wiosenne) – bezpruderyjne, często karykaturalnie przedstawione obrazy o treści erotycznej. Wspaniale rozwinęło się malarstwo krajobrazowe.(…)

W okresie, w którym ukiyoe cieszyło się największą popularnością, sławę zdobyli tacy artyści, jak Hishikawa Moronobu, Okumura Masanobu, Andō Hiroshige oraz Katsushika Hokusai.

Katsushika Hokusai urodził się w roku 1760, w Edo, dorastał więc otoczony atmosferą tętniącego życiem i nowymi trendami kulturowymi miasta. W wieku lat piętnastu rozpoczął naukę sztuki wykonywania drzeworytów, a jego pierwszy, sygnowany drzeworyt powstał, gdy Hokusai miał lat dziewiętnaście. Później przez całe lata zajmował się ilustrowaniem książek i malowaniem portretów aktorów teatru kabuki.

Źródło: 1st Art Gallery

W kolejnych latach tworzył także egoyomi (drzeworyty, których tematyka powiązana była z kalendarzem) oraz surimono (rodzaj drzeworytu, prawdopodobnie wywodzącego się z egoyomi, wykonywanego na zamówienie w niewielkiej liczbie kopii, zwykle z droższych materiałów). W roku 1812 udał się do Nagoi, gdzie żył i tworzył przez 24 lata. Później wrócił do Edo. Nękający w tym samym czasie Japonię, kryzys dał się we znaki także i jemu. Czekająca go w jego rodzinnym mieście nędza zmusiła go do sprzedawania obrazów na ulicy, a w pożar, jaki w 1839 roku strawił Edo, pozbawił go domu i wielu gotowych prac. W późniejszych latach Hokusai odbył jeszcze kilka podróży. Zmarł w roku 1849. Pochowano go w świątyni Seikyōji, w jego rodzinnym mieście – Edo.

Rozkwit twórczości Katsushiki Hokusaia przypada na lata 1830-1840, a więc na ostatni, schyłkowy okres rozwoju malarstwa drzeworytniczego. Nazwisko Hokusaia często jest kojarzone z nazwiskiem innej, wybitnej postaci tamtego okresu: Utagawy Hiroshige. Obaj panowie zasłynęli jako najwybitniejsi twórcy drzeworytów krajobrazowych swoich czasów. Wracając jednak do samego Hokusaia, warto wspomnieć, że artysta obficie czerpał z dorobku wielu stylów. Opis jego twórczości można znaleźć w książce Paula Varleya, zatytułowanej Kultura japońska:

(…)Hokusai był zjawiskiem wyjątkowym, nawet w tak płodnym artystycznie okresie, jak epoka Tokugawa. Sławę zdobył dopiero po czterdziestce (mówił później o sobie >>stary człowiek opętany przez malarstwo<<); w twórczości łączył cechy wszystkich głównych stylów, zarówno rodzimych, jak i obcych., znanych wtedy w Japonii, sporządził dosłownie dziesiątki tysięcy rysunków i obrazów o różnej tematyce, a swoją niewiarygodną aktywność zachował aż do śmierci w wieku osiemdziesięciu dziewięciu lat. Najbardziej znany jest jako autor drzeworytów z pejzażami, szczególnie cyklu zatytułowanego Trzydzieści sześć widoków góry Fuji. (…) Hokusai – z właściwą sobie niespożytą energią i zapałem – po prostu wykorzystywał różne techniki malarskie, tworząc własny, unikatowy styl. Co lepsze pejzaże Hokusaia cechują doskonała kompozycja i wyczucie proporcji, oraz empatyczny, ludzki stosunek do malowanych postaci, często przedstawicieli niższych warstw społeczeństwa. (…)

Hokusai jest artystą po dziś dzień cenionym zarówno w Japonii, jak i na Zachodzie. Uważa się go także za prekursora japońskiego komiksu manga (polecamy też artykuł Manga drewnem malowana), obecnie dobrze już znanego nie tylko na samych Wyspach, ale i poza ich granicami. Jego dzieła są dobrym przykładem na to, jak Japonia, czerpiąc z różnych kultur i zachowując przy tym swój niepowtarzalny charakter, sama staje się inspiracją.

Kwitnące śliwy i księżyc; źródło: http://wowgreat.tumblr.com/

Wodospad Yoro w prowincji Mino, źródło: http://ukiyo-e.org

ŹRÓDŁA

Beata Kubiak Ho-Chi, Estetyka i sztuka japońska. Wybrane zagadnienia, Kraków 2009
Conrad Totman, Historia Japonii, Kraków 2009
Jolanta Tubielewicz, Historia Japonii, Ossolineum 1984
Jolanta Tubielewicz, Kultura Japonii. Słownik, Warszawa 1996
Kenneth G. Henshall, Historia Japonii, Bellona, Warszawa
Francesco Morena, Klasycy sztuki. Hokusai, Rzeczpospolita
Paul Varley, Kultura Japońska, Kraków 2006

SYLWETKA AUTORA

TAGI:

sztuka   ukiyo-e  

NASZE ARTYKUŁY

NAJPOPULARNIEJSZE ARTYKUŁY

Kitsune - japońskie lisy

Komu macha maneki-neko?

PATRONUJEMY

PARTNERZY

Partnerzy
Partnerzy
Partnerzy
Partnerzy
Partnerzy
Partnerzy