Cała Japonia w jednym miejscu!
Najświeższe wiadomości, artykuły i ciekawostki

ISSN 2450-3193

Historia AKIHITO, KSIĄŻĘ, KTÓRY MIAŁ ZOSTAĆ CESARZEM

Książę Akihito w roku 1945; źródło: Wikipedia

14.10.2017 | 14:58
Autor: Sylwia Łagnowska

Wychowany w czasach wojny Akihito wyrósł na władcę propagującego pacyfizm. Choć nie tak formalny jak ojciec, wciąż kultywował stare tradycje. Kim jest ten, który „nigdy nie był zwyczajnym chłopcem”*?

Cesarz Akihito jest postacią dosyć szczególną na tle swoich przodków, głównie przez mniej formalne podejście do cesarskich obowiązków: wymieniania uściski dłoni z poddanymi – co za czasów jego ojca było nie do pomyślenia – jako pierwszy cesarz poślubił kobietę wywodzącą się ze zwykłego ludu, a w swoim ostatnim wystąpieniu publicznym przyznał, że ze względu na pogarszający się stan zdrowia może nie być w stanie dalej pełnić swoich obowiązków. Takie działania, choć cieszą się aprobatą wśród społeczeństwa, stały się też przedmiotem krytyki zarówno ze strony tradycjonalistów, jak i postępowców. Ci pierwsi twierdzą, że narusza on cesarską godność, natomiast drudzy uważają, że przeprowadzone przez niego zmiany obyczajów są jedynie powierzchowne. By w pełni zrozumieć postępowanie i poglądy Akihito, należy cofnąć się do czasów jego dzieciństwa.

Akihito urodził się 23 grudnia 1933 roku jako piąte dziecko cesarza Hirohito (Shōwa) i cesarzowej Nagako (Kōjun); był ich pierwszym synem. Jego rodzice kontynuowali zapoczątkowaną przez cesarza Yoshihito (Taishō) i cesarzową Sadako (Shōken) monogamię na dworze cesarskim, likwidując tym samym skomplikowany system nałożnic i ograniczając liczbę możliwych cesarskich potomków, co dzisiaj często traktowane jest jako główny powód skurczenia się rodziny panującej. Po Akihito na świat przyszedł również jego młodszy brat i jeszcze jedna siostra. 29 grudnia podczas ceremonii nadawania imienia (jap. gomeimei shiki) został nazwany Akihito (Błyszczący Szczyt Doskonałości) Tsugunomiya (Sierpniowy Książę Oświeconej Dobroci). Następcę tronu wykąpano w poświęconej wodzie, w wannie wykonanej z rzadkiego i kosztownego drewna, a następnie przebrano go  w złote szaty i zaniesiono do świątyni shintoistycznej na terenie pałacu cesarskiego, gdzie został przedstawiony bogom.

Cesarzowa Kōjun i książę Akihito, rok 1934; źródło: Wikipedia

W wieku trzech lat, podczas ceremonii zakończenia wieku niemowlęcego, jego szaty zmieniono na białe. Zgodnie z tradycją został on również odseparowany od rodziców i umieszczono go w domu babki, cesarzowej Sadako, w pałacu Ōmiya. Od tej pory z ojcem i matką spotykał się tylko raz w tygodniu podczas wspólnych posiłków. Od roku 1940 uczęszczał też do ówczesnej szkoły Ministerstwa Dworu Cesarskiego, w której mogły uczyć się jedynie dzieci arystokracji (później została ona przemianowana na instytucję prywatną Gakushūin). Był potomkiem bogów, toteż jego klasowych kolegów starannie dobierali urzędnicy – przyszły monarcha nie mógł zostać narażony na zbyt plebejskie towarzystwo. Aktywność Akihito również była restrykcyjnie ograniczana: nie mógł, jak reszta klasy, uczestniczyć w wycieczkach szkolnych, a jego relacje z innymi dziećmi nie były zbyt zażyłe. W czasie nauki w szkole podstawowej, ze względu na wojnę i bombardowanie Tokio, został przewieziony do położonej w górach miejscowości Nikkō i pozostał tam aż do podpisania aktu kapitulacji we wrześniu 1945 roku. Późniejsi badacze twierdzą, że, wychowany w czasach wojny, musiał wyrosnąć na człowieka miłującego pokój. Szambelan następcy tronu zanotował w swoim dzienniku, iż Akihito był nawet świadomy, że nacjonaliści planują go porwać, by nadal kontynuować działania wojenne w jego imieniu. Swój wpis zakończył słowami „możecie sobie wyobrazić, jaki to miało wpływ na małe dziecko”**. Nawet własna matka w liście do syna z roku 1945 wzywała chłopca do ciężkiej nauki i zniesienia tego, co było nie do zniesienia, bez popełniania błędów, do działania na rzecz przywrócenia świetności państwa oraz odwrócenia od niego pasma nieszczęść.

Po wojnie Akihito kontynuował swoją edukację w Gakushūin, a na prośbę ojca – i za radą gen. MacArthura, który dążył do tego, by następca tronu przestał żyć w tradycyjnej izolacji – zatrudniono prywatną nauczycielkę języka angielskiego, pochodzącą z Filadelfii Elizabeth Gray Vining. Stała się ona pierwszą osobą zatrudnioną z zewnątrz w rodzinnej części pałacu cesarskiego. Jej początkowe wrażenie o Akihito było, że jest on samotnym dzieckiem, które nie potrafi podejmować własnych decyzji. Próbując mu pomóc, chciała przekonać szambelana księcia, by pozwolił chłopcu spędzać więcej czasu (niż było to zaplonowane w protokole) z bratem, a także aranżowała zajęcia angielskiego z innymi uczniami z klasy. Elizabeth zachęcała Akihito nie tylko do samodzielnego myślenia, ale zaszczepiała w nim również idee demokracji i liberalizmu. Miało to ogromny wpływ na późniejsze poglądy i zachowanie księcia. Nawet po powrocie nauczycielki do Stanów Zjednoczonych, Akihito utrzymywał z nią kontakt listowny aż do jej śmierci, a także odwiedził kobietę w jej rodzinnej Filadelfii. Prywatną pasją Akihito stała się, podobnie jak w przypadku jego ojca, biologia morska. Przez kolejne lata prowadził uznane później w środowisku naukowym badania taksonomiczne nad rodziną ryb babkowatych Gobiidae.

Książę Akihito i jego nauczycielka angielskiego Elizabeth Gray Vining; źródło: Wikipedia

W roku 1951 Akihito skończył szkołę średnią i wstąpił na uniwersytet, gdzie studiował nauki polityczne i ekonomiczne. Rok później, 10 listopada, został oficjalnie mianowany następcą tronu (jap. kotaishi) i od tej pory zaczął pełnić oficjalne obowiązki. W 1953 roku musiał przerwać swoje studia, by móc oficjalnie reprezentować Japonię na koronacji królowej Elżbiety II w Wielkiej Brytanii. Jego podroż trwała pół roku i przez ten czas odwiedził kilka innych krajów w Europie i Ameryce Północnej. Z powodu swoich obowiązków zyskał status specjalnego studenta i choć ukończył uniwersytet w roku 1956, to nigdy nie uzyskał dyplomu.

W połowie lat pięćdziesiątych Agencja Domu Cesarskiego rozpoczęła poszukiwania idealnej kandydatki na żonę następcy tronu. Na oficjalnej liście znalazło się ponad osiemset nazwisk, w tym również przyszłej małżonki: Michiko Shōdy. Była ona córką Hidesaburo Shōdy, przedsiębiorcy z branży młynarskiej, oraz jego żony Fumiko. Michiko ukończyła katolicki Uniwersytet Najświętszego Serca w Tokio, gdzie przewodniczyła radzie studenckiej. Urzędnicy zaaranżowali „przypadkowe” spotkanie pomiędzy Michiko a następcą tronu na korcie tenisowym – rozegrali wspólnie mecz, w któym dziewczyna zwyciężyła w grze mieszanej, a wkrótce potem wstąpiła ona do klubu tenisowego w Tokio, gdzie członkiem był również książę. Michiko była jednak bardzo ostrożna w swoich działaniach. Zarówno ona, jak i jej rodzice obawiali się, że życie w pałacu pod surowym nadzorem Agencji Domu Cesarskiego może być dla niej zbyt trudne. Stało się to powodem, dla którego początkowo odrzuciła ona oświadczyny Akihito. Jednakże ostatecznie uległa namowom księcia; pobrali się w kwietniu 1959 roku. Rada Domu Cesarskiego, której przewodniczył premier Kishi Nobusuke, zaakceptowała ten wybór, wyrażając zadowolenie, że wybranka pochodzi spoza rodziny cesarskiej – urzędnicy nie chcieli, by ród panujący został osłabiony przez zbyt częste małżeństwa między jego członkami. Jednakże Michiko nie cieszyła się zbytnią popularnością w nowej rodzinie, zwłaszcza rodzice Akihito nie akceptowali tego wyboru i krytykowali ją za jej maniery, wychowanie, katolicie wykształcenie czy zbyt zachodni styl ubierania się. Zaowocowało to załamaniem nerwowym: cztery miesiące spędziła ona w odosobnieniu, dopóki nie odzyskała sił. Również opinia publiczna podzielona była w kwestii tego małżeństwa. Z jednej strony społeczeństwo było zaskoczone, że następca tronu ożenił się z kobietą wywodzącą się z ludu, a nie, jak nakazywała tradycja, z arystokracji. Z drugiej zaś strony przedstawiane przez media romantyczne uczucie musiało wzbudzić ogólną sympatię. Często właśnie w przyjęciu przez Michiko oświadczyn księcia upatruje się dowodu jej silnej miłości, która zwyciężyła obawy dotyczące surowego życia rodziny cesarskiej.           

Pamiątkowe zdjęcie ze ślubu następcy trony Akiito i Michiko Shōdy; źródło: Wikipedia

Jeszcze przed ślubem Akihito złamał kolejną wiekową tradycję, która obowiązywała w cesarskiej rodzinie. Przy budowie nowego domu zadbał on, żeby znalazły się w nim pokoje dziecięce. Następca tronu nie wyobrażał sobie, by jego dzieci miały się wychować tak jak on z dala od rodziców. Na terenie posiadłości została również wybudowana kuchnia, by przyszła cesarzowa mogła – gdy przyjdzie jej na to ochota – gotować. Tradycjonaliści byli oburzeni, gdy podczas jednego z wydarzeń Akihito pomógł przygotować jeden z posiłków, a później pozmywał naczynia. Było to niewyobrażalne, by wykonywał on tak przyziemne obowiązki, nieobjęte protokołem. Razem z Michiko odmówili też życia w całkowitym odosobnieniu: nadal czynnie udzielali się w klubie tenisowym, rozmawiali z poddanymi, a także podróżowali za granicę. W roku 1960 urodził się ich pierwszy syn Naruhito – obecny następca tronu – a po nim w roku 1965 Fumihito i w roku 1969 córka Sayako. Akihito i Michiko oboje wychowywali swoje dzieci i złamali kolejną ważną tradycję, posyłając synów na Uniwersytet Oksfordzki, a nie na Uniwersytet Gakushūin.

Następca tronu Akihito z żoną Michiko oraz dziećmi: księciem Naruhito, księciem Fumihito i księżniczką Sayako; źródło: Ministerstwo Spraw Zagranicznych Japonii 

7 stycznia 1989 roku zmarł cesarz Hirohito, a Akihito automatycznie tego samego dnia został nowym cesarzem, przejmując regalia władzy – miecz, klejnoty i lustro. Ze względu jednak na okres żałoby, na oficjalną ceremonię intronizacji musiał poczekać do 12 listopada 1990 roku. Była ona dosyć kłopotliwa, ponieważ konstytucyjnie religia shintoistyczna, w duchu której powinna odbyć się uroczystość, była oddzielona od państwa. Z tego powodu publiczna część tego wydarzenia, w której udział brali zagraniczni dostojnicy, została pozbawiona religijnych elementów. 22 listopada odbyła się prywatna uroczystość cesarza, podczas której Akihito, ubrany w ceremonialne szaty, spożył tradycyjnie ryż i proso, a także modlił się do bogini słońca Amaterasu. Za nazwę swojej ery przyjął Heisei co można tłumaczyć jako „pokój wszędzie”.  

______________________    

* Po zakończeniu wojny książę został zapytany, czy kiedykolwiek pragnął zostać zwyczajnym chłopcem. Odpowiedział: „nie wiem, nigdy nie był zwyczajnym chłopcem” (za wyborcza.pl).

** Cytat za Lamont-Brown, „Japans Imperial Family”, Contemporary Review 1999, s. 118–122.

ŹRÓDŁA

Dictionary of World Biography Volume VII, 1999 Routledge, s. 41.
E. Bailey, Akihito: The Lonely Prince.
R. Lamont-Brown, Japans Imperial Family, Contemporary Review 1999, s. 118-122.
W. Kalicki, Akihito. Cesarz w długim cieniu wojny
Their Majesties the Emperor and Empress
E. Pałasz-Rutkowska, Cesarz Meiji (1825-1912). Wizerunek władcy w modernizowanejJaponii. Wydawnictwo Uniwersytetu Warszawskiego, Warszawa 2012, s. 365-366.

SYLWETKA AUTORA

TAGI:

cesarz  

NASZE ARTYKUŁY

Różne oblicza Tennōji

Tofu w kuchni japońskiej

NAJPOPULARNIEJSZE ARTYKUŁY

Komu macha maneki-neko?

Kitsune - japońskie lisy

PATRONUJEMY

PARTNERZY

Partnerzy
Partnerzy
Partnerzy
Partnerzy
Partnerzy
Partnerzy
Partnerzy
Partnerzy