Cała Japonia w jednym miejscu!
Najświeższe wiadomości, artykuły i ciekawostki

ISSN 2450-3193

Historia KOBIETY NA CESARSKIM TRONIE

Cesarzowa Suiko; źródło: Wikimedia

27.02.2018 | 17:47
Autor: Sylwia Łagnowska

W historii Japonii na tronie cesarskim zasiadało osiem cesarzowych, w tym dwie w epoce Edo. Kim były historyczne władczynie?

Chociaż w obecnym prawie cesarskim nie przewiduje się możliwości, by kobieta zasiadała na tronie jako pełnoprawny władca, to w ciągu obecnej linii dynastycznej władców japońskich kilkukrotnie zdarzyło się, że to kobieta rządziła państwem. Już w kronice chińskiej Wei Chih[1]z roku 279, w której znajdują się dosyć szczegółowe informacje o Japonii, znaleźć można wzmiankę o władczyni-szamance Himiko[2], która jednak nie została zaliczona do tradycyjnego spisu władców klanu Yamato. Dopiero cesarzowa Suiko tradycyjnie uznawana jest za pierwszą cesarzową Japonii.

Do wieku VI państwo japońskie nie było scentralizowane, dopiero przy wzorcach płynących ze znacznie bardziej rozwiniętych Chin Japonia rozpoczęła reformy mające na celu umocnienie władzy centralnej i podporządkowanie wszystkich klanów cesarzowi. Do tego jednak momentu kraj podzielony był na małe państewka, które cieszyły się całkiem sporą autonomią, o niektórych z nich można dowiedzieć się z kronik chińskich, ponieważ utrzymywały one kontakt z kontynentem.[3] W kronice Wei Chih znalazł się opis jednego – jeżeli wierzyć źródłom – z najsilniejszych takich księstw, księstwa Yamatai[4]. Z niego bowiem w roku 238 wysłane zostało poselstwo do Chin przez władczynię tego kraju Himiko. Doszła ona do władzy po latach walk i „zajmowała się magią, czarami, rzucaniem uroków na ludzi”[5]. Jej głównymi zadaniami były właśnie szamanizm i odprawianie rytuałów, mających zapewnić pomyślność krajowi. Sprawami administracyjnymi zajmował się jedyny mężczyzna w jej otoczeniu, on też pośredniczył pomiędzy nią a jej ludem. [6] Wysłanie poselstwa do Chin i uzyskanie poparcia cesarza miało służyć rozgrywkom politycznym rozgrywającym się w kraju. Władcy wymienili uprzejme listy, a także cesarz przekazał Himiko złotą pieczęć.[7] Uznana została w ten sposób za władczynię nie tylko własnego księstwa, ale też całej Japonii. Po jej śmierci, która według chińskich historyków nastąpiła w roku 248, w księstwie nastąpiły wewnętrzne walki[8] związane z ustanowieniem władcą mężczyzny. Dopiero kiedy na tronie zasiadła krewniaczka Himiko Iyo walki ustały. Ona również wysłała poselstwo do Chin, na tym jednak okresie kończą się kroniki Wei Chih[9].

Ile było faktycznych władczyń w Japonii przed procesem, który zcentralizował władzę na klanie Yamato, źródła historyczne nie są w stanie dokładnie stwierdzić. Żadna z nich nie uzyskała jednak tytułu „wielkiego króla”[10], udało się to dopiero córce cesarza Kimmeia (539-571) i jego żony wywodzącej się rodu Soga. Według kronik Suiko przyszła na świat w roku 554 i jej główną rolą – przynajmniej na początku – miało być umocnienie władzy dynastii, z której się wywodziła. W tym celu została poślubiona przez swojego przyrodniego brata cesarza Bidatsu (572-585) w roku 576 i wtedy też wzmianki o niej zaczęły pojawiać się w oficjalnych kronikach, choć na początku miała ona status jedynie „cesarskiej małżonki”. Cesarz Bidatsu nie był jednak zbyt samodzielnym władcą, został on niemalże całkowicie zdominowany przez swojego doradcę Umako Sogę, który przy okazji był wujem Suiko. W czasie jego kadencji na tronie przewinęło się czterech różnych władców, w tym również pierwsza cesarzowa Japonii. Po śmierci Bidatsu władcą został najpierw brat Suiko cesarz Yōmei (585-587), a później kuzyn cesarz Sushin (587-592), choć niektórzy historycy skłonni są wierzyć, że w rzeczywistości byli oni jedynie marionetkami, a na tronie już wtedy zasiadała Suiko. Miałby być to główny powód, dla którego została ona dopuszczona do tronu jako pełnoprawny władca – miała ona niezbędne do tego doświadczenie. Po dosyć tragicznej śmierci cesarza Sushina, który został zamordowany przez swojego wuja Umako, Suiko została w roku 593 oficjalnie mianowana na cesarza. Rządziła ona państwem przez trzydzieści sześć lat do śmierci, która nastąpiła w roku 628, kiedy miała siedemdziesiąt cztery lata. Ze względu jednak na jej płeć został wyznaczony regent, który miał rządzić w jej imieniu. Cesarzowa osobiście miała wybrać do tej roli księcia Shōtoku, który jest jedną z bardziej znanych postaci w historii Japonii. Niemożliwe jest określenie na ile faktycznie sprawowała ona władzę, na ile zaś była zwykłą figurantką, jednakże przyjęcie Shōtoku na regenta pozwoliło ograniczyć wpływy ministra Umako, dzięki czemu władczyni mogła wprowadzić swoje własne pomysły.  

W czasie swoich rządów ustanowiła swojego oficjalnego ambasadora w Chinach, a w swoich listach do cesarza chińskiego określiła siebie mianem tennō, co można tłumaczyć jako niebiańskiego władcę, a swój kraj nazwała Nippon, czyli kraj wschodzącego słońca. Rozwinięte kontakty z Chinami uświadomiły Japończykom, że jeżeli Japonia ma dorównać bardziej rozwiniętemu państwu, niezbędna jest reforma kraju na wzór chiński z silną władzą centralną, skoncentrowaną właśnie na osobie cesarza. Działania cesarzowej wskazują, że była ona żywo zainteresowana, by przeprowadzić właśnie taką modernizację. Jej pomysły na reformację rządu oparte na konfucjanizmie zostały zawarte w Konstytucji w 17 artykułach i choć ich stworzenie przypisuje się głownie Shōtoku, to historycy uważają, że również ona odegrała znaczną rolę przy tworzeniu tego dokumentu. Suiko zmarła w roku 628 i w czasie swoich rządów przyczyniła się znacznie do promocji buddyzmu[11].

Drugą cesarzową, która zasiadała na cesarskim tronie była księżniczka Takara urodzona w roku 594 i podobnie jak jej poprzedniczka została poślubiona przez cesarza i zyskała miano „cesarskiej małżonki”. Po śmierci swojego męża w roku 641 w państwie wybuchły walki o to, kto powinien objąć tron i rok później dzięki poparciu kuzyna Iruki no Sogi została ona wybrana na nową władczynię, przyjmując imię Kōgyoku. Walki jednak na tym się nie skończyły. Jej własnemu synowi nie podobała się zakulisowa władza rodu Soga, dlatego zaplanował zamach stanu. Na oczach matki zamordował Irukę. Cesarzowa abdykowała dwa dni później[12],a jej miejsce zajął jej brat cesarz Kōtoku (645-654), jednak po jego śmierci, choć oficjalnie następcą tronu powinien zostać syn Kōyoku, to doprowadził on do tego, że jego matka raz jeszcze została cesarzem, tym razem przyjmując imię Saimei (655-661). W ostatnich latach swojego życia zorganizowała ona wyprawę zbrojną do Korei, jednakże kiedy przybyła na Kiusiu w roku 661, zmarła. Wyprawę kontynuowali jej synowie, ale ostatecznie zakończyła się ona porażką[13].

Trzecią kobietą, która zasiadała na cesarskim tronie była księżniczka Uno no Sasara, która urodziła się w roku 645 i już w wieku 12 lat poślubiła księcia Oamę. Po śmierci panującego cesarza Tenjiego (661-672) w Japonii wybuchły krwawe walki, które doprowadziły do nominacji Oamy na władcę i w roku 673 przyjął imię Tenmu (672-686). W czasie przewrotu i całego okresu jego rządów, jego żona nie tylko go wspierała, ale również pomagała mu zarządzać państwem. Jej pozycja była tak silna, że umierając, Tenmu powierzył sprawy państwa jej i swojemu następcy. Niestety ich syn i przyszły cesarz zmarł niedługo potem, dlatego Uno no Sasara postanowiła sama zasiąść na tronie i w roku 686 została cesarzową Jitō. W czasie okresu swoich rządów przyczyniła się znacznie do przeprowadzonych reform. W roku 702 promulgowała kodeks Taihō, który był zbiorem reform mających na celu centralizację państwa z silną władzą centralną na wzór chiński. Ponoć sama cesarzowa czynnie uczestniczyła w tworzeniu tego dokumentu. Ona też przyczyniła się do rozpowszechnienia kultu bogini Amaterasu, co miało umocnić władzę cesarską i to właśnie za jej czasów chram w Ise stał się główną świątynią bogini słońca. W roku 697 abdykowała na rzecz swojego wnuka, jednakże aż do samej śmierci pozostała aktywna politycznie i wspierała nowego cesarza Mommu (697-707)[14].

Po śmierci cesarzowej Jitō pieczę nad cesarzem Mommu przejęła jej młodsza siostra księżniczka Abe, która podobnie jak ona czynnie udzielała się na scenie politycznej. Po nagłej śmierci cesarza w roku 707 zdecydowała, że jego najstarszy syn, będący jeszcze dzieckiem, nie może póki co przejąć tronu, postanowiła więc sama zostać cesarzową, żeby przypilnować, by we właściwym czasie książę Obito zasiadł na tronie. W tym samym roku została więc intronizowana jako cesarzowa Genmei. W czasie jej rządów ukończona została nowa stolica zbudowana na planie chińskim – Nara, a także ostatecznie zakończono prace nad Księgą Dawnych Wydarzeń. Jej panowanie zakończyło się w roku 715, kiedy przekazała tron swojej córce księżniczce Hidace, która przyjęła imię Genshō. Nowa władczyni nie miała jednak takiego wpływu na politykę, jak jej dwie poprzedniczki i w roku 724 abdykowała na rzecz księcia Obito, który został mianowany cesarzem Shōmu (724-749)[15]. W roku 749 abdykował on na rzecz swojej córki Kōken, sam zaś przeniósł się do klasztoru, by w spokoju oddać się religii[16].

Cesarzowa Kōken podobnie jak ojciec była bardzo religijna, a w jej najbliższym otoczeniu znalazł się przystojny mnich buddyjski Dōkyo. Cesarzowa niemalże całkowicie uległa jego wpływom, a on wykorzystywał ją do osiągnięcia swoich politycznych celów. Jednakże nie mógł sobie pozwolić na całkowitą swobodę w działaniu, głównie przez postać Nakamaro Fujiwary, który cieszył się największymi względami u cesarzowej z ludzi świeckich. Kiedy ekscesarz Shōmu zmarł, zawiązał się spisek, mający być przewrotem pałacowym. Jednakże nim miał on miejsce wszyscy spiskowcy zostali złapani i ukarani. Mimo to wkrótce po tym cesarzowa abdykowała i wstąpiła do klasztoru wraz z towarzyszącym jej Dōkyo. Następcą tronu został wnuk cesarza Tenjina Junin (758-764), a jego najbliższym doradcą stał się oczywiście Nakamaro Fujiwara[17].

Nowy cesarz nie był silną osobowością i pozostawał pod wpływami swojego doradcy, który posiadał niemalże władzę dyktatorską. To jednak nie podobało się Dōkyo. Namówił on byłą cesarzową, by odsunęła od władzy panującego cesarza i od roku 762 pełnił on już funkcje tylko ceremonialne. W roku 764 cesarzowa mianowała Dōkyo pierwszym ministrem, co nie spodobało się bardzo Nakamaro. W roku 766 zebrał on armię, próbując dokonać przewrotu pałacowego, był to tzw. bunt Oshikatsu. Jego konsekwencją była śmieć Nakamaro i zesłanie cesarza Junina na wyspę Awaji, gdzie jednak nigdy nie dotarł, ponieważ zmarł w podejrzanych okolicznościach. Tron powtórnie objęła cesarzowa Kōken, a mnich Dōkyo zaczął cieszyć się jeszcze większymi względami. Otrzymał on tytuły, które zostały stworzone specjalnie dla niego, często łączące funkcje świeckie i religijne, jak np. cesarz-kapłan, który zyskał w roku 766. Jednakże władza sprawiła, że stracił on poczucie rzeczywistości i w roku 770 zażądał on pozycji cesarza, powołując się przy tym na boga Hachimana, cieszącego się szczególnym szacunkiem cesarzowej. Jego roszczenia wprawiły w osłupienie całą arystokracje dworską. Pod ich naciskami został wysłany poseł do wyroczni w Usy. Odpowiedź była jednoznaczna, nikt spoza rodziny cesarskiej nie może zasiąść na tronie. Dōkyo nie cieszył się po tym dobrą passą, gdyż w tym samym roku cesarzowa zmarła, a on sam zmuszony został do ucieczki ze stolicy. Zmarł dwa lata później[18].  

Wpływy buddyskie, a także poczynania cesarzowej doprowadziły do dodania specjalnej klauzury w przepisach dotyczących dworu cesarskiego. Klauzura ta zakazywała kobietom dziedziczyć tron cesarski i utrzymała się ona do dzisiaj[19]. W epoce Edo jednakże dwa razy doszło do jej złamania. W pierwszym przypadku po śmierci cesarza Go Mizunoo (1611-1629) cesarzową została siedmioletnia księżniczka Okiko, intronizowana na cesarzową Meishō panowała, dopóki nie skończyła dwudziestu jeden lat, wtedy zastąpił ją cesarz Go-Kōmyō (1643-1654). Za drugim razem księżniczka Toshiko została wybrana na cesarzową Go-Sakuramachi w roku 1792 i stało się to, ponieważ następca tronu miał zaledwie pięć lat, dlatego też jej rządy trwały tylko osiem lat i po tym czasie ustąpiła na rzecz cesarza Go-Momozono (1771-1779)[20]. W epoce Edo mogło dojść do złamania tej klauzuli głównie z tego powodu, że rola cesarza była marginalna, a prawdziwą władzę sprawował shogunat Tokugawa.    

 

[1] Jedno z trzech chińskich królestw istniejących w tamtym okresie czasu.

[2] K. Henshall, Historia Japonii, Warszawa 2011, s. 27.

[3] J. Tubielewicz, Historia Japonii, Wrocław 1984, s. 31-35.

[4] K. Henshall, Historia Japonii, op. cit., s. 27.

[5] Ibidem.

[6] Ibidem.

[7] J. Tubielewicz, Historia Japonii, op. cit., s. 34.

[8] K. Henshall, Historia Japonii, op. cit., s. 27.

[9] J. Tubielewicz, Historia Japonii, op. cit., s. 34.

[10] Suiko. Wg: Frank, Ronald K., Salem Press Biographical Encyclopedia, 2013.

[11] Ibidem.

[12] "Kogyoku-Saimei (594–661)." Women in World History: A Biographical Encyclopedia. . Encyclopedia.com. 13 Dec. 2017.  http://www.encyclopedia.com/women/encyclopedias-almanacs-transcripts-and-maps/kogyoku-saimei-594-661

[13] K. Broma-Smenda, Władczynie Starożytnej Japonii, [w] Azja i Afryka religie-kultury-języki, pod red. M. Klimiuk, Warszawa 2013.

[14] Ibidem. 

[15] Ibidem.

[16] J. W. Hall, Japonia, Warszawa 1979, s. 56.

[17] J. Tubielewicz, Historia Japonii, op.cit., 73-74.

[18] Ibidem.

[19] J. W. Hall, Japonia, op.cit., 57.

ŹRÓDŁA

J.W. Hall, Japonia, Warszawa 1979.
Aminoapps
J. Tubielewicz, Historia Japonii, Wrocław 1984.
K. Henshall, Historia Japonii, Warszawa 2011.
Frank, Ronald K., Salem Press Biographical Encyclopedia, 2013.
Encyclopedia.com
K. Broma-Smenda, Władczynie Starożytnej Japonii, [w] Azja i Afryka religie-kultury-języki, pod red. M. Klimiuk, Warszawa 2013.

SYLWETKA AUTORA

TAGI:

cesarz  

NASZE ARTYKUŁY

Muminkomania w Japonii

NAJPOPULARNIEJSZE ARTYKUŁY

Komu macha maneki-neko?

Kitsune - japońskie lisy

PATRONUJEMY

PARTNERZY

Partnerzy
Partnerzy
Partnerzy
Partnerzy
Partnerzy
Partnerzy
Partnerzy
Partnerzy