Cała Japonia w jednym miejscu!
Najświeższe wiadomości, artykuły i ciekawostki

ISSN 2450-3193

Kultura „RELIGIE W KULTURZE POPULARNEJ JAPONII” – RECENZJA KSIĄŻKI

Okładka książki, Wydawnictwo Japonica

11.10.2020 | 19:33
Autor: Julian Marcinów

Monografia naukowa pod redakcją Agnieszki Kozyry oraz Iwony Kordzińskiej-Nawrockiej to pozycja, obok której nie może przejść obojętnie żadna osoba pragnąca poszerzyć wiedzę na temat kultury Japonii.

Nakładem wydawnictwa Japonica ukazała się niedawno druga odsłona cyklu monografii naukowych poświęconych kulturze popularnej Japonii – „Religie w kulturze popularnej Japonii”. Publikacja powstała pod redakcją prof. Agnieszki Kozyry oraz prof. Iwony Kordzińskiej-Nawrockiej, pracownic Katedry Japonistyki Uniwersytetu Warszawskiego. W skład opracowania wchodzi w sumie 13 tekstów przygotowanych przez 11 osób. Choć pozycja zdecydowanie nie należy do książek z kategorii lekkich i nadających się do lektury w tramwaju czy autobusie, z czystym sumieniem polecić ją można każdej osobie, która chciałaby pogłębić wiedzę o różnych aspektach kultury Japonii i spojrzeć na wiele najbardziej popularnych jej przejawów z nieco innej strony.

Pracę podzielono na dwie części. Pierwszą, napisaną w całości przez Agnieszkę Kozyrę, zatytułowano „Religia a manga i anime – uwagi metodologiczne”. Rozpoczynający ją esej stanowi krótkie wprowadzenie do najważniejszych zagadnień metodologicznych oraz informacji dotyczących pozycji religii we współczesnej kulturze i społeczeństwie Japonii. Poza kontekstem historycznym poruszono tematy m.in. miejsca kultu shinto w tożsamości narodowej, charakterystyki zjawiska mushῡkyō (bezreligijności) oraz najważniejszych elementów wyróżniających japońską religijność od tej charakterystycznej dla kultury Zachodu. Kolejny tekst poświęcono różnym rodzajom inspiracji i wątków religijnych w popkulturze, charakterystyce dialogu między tymi sferami życia oraz sytuacjom, w których kultura popularna przyjmuje część funkcji kojarzonych z pismami religijnymi – w tym przypadków, w których manga stosowana była w propagandzie przez liderów sekt, w tym przez odpowiedzialną za atak terrorystyczny w tokijskim metrze w marcu 1995 grupę Aum Shinrikyō. Część zamyka praca poświęcona miejscu natury w filmach Hayao Miyazakiego i nawiązaniom do tradycji shinto w tych animacjach. Autorka zwraca również uwagę na specyficzne miejsce natury i jej relacji z człowiekiem w kulturze Japonii oraz wynikających z odmiennych uwarunkowań kulturowych sposobów patrzenia na kwestie ekologii i opieki człowieka nad naturą. Razem teksty stanowią bardzo solidną bazę do dalszych rozważań – zagadnienia opisane są w szczegółowy sposób, a zarazem przystępny również dla osób, które dopiero stawiają pierwsze kroki w świecie kultury Japonii, mnogość odniesień do prac innych autorów oraz wspomnianych tekstów kultury zachęca do samodzielnej, dalszej eksploracji tematu nawet ponad to, co przygotowano w kolejnych tekstach opublikowanych w ramach monografii. W przeciwieństwie do trzech pierwszych każdy kolejny artykuł pisany był przez inną osobę, co odbija się na m.in. w powracających w kolejnych artykułach sekwencjach wyjaśniających te same kwestie, można je traktować jako osobny byt i czytać nawet w zupełnym oderwaniu od pozostałych, wybierając np. tylko te, które zdają się najbardziej interesujące.

Część drugą zbioru rozpoczynają teksty na temat wizerunku dwojga spośród najistotniejszych bóstw japońskiego panteonu – Amaterasu oraz Susanoo. Poświęcony bogini słońca tekst Karoliny Pydych opisuje, jak twórcy trzech serii anime (w tym megahicie One Piece) oraz jednej mangi nawiązują do mitów o bogini i inspirują się przypisywanym jej różnymi atrybutami. Z kolei Anna Koike, autorka pracy skupiającej się na Susanoo, zderza wizerunek boga z mitów z dwoma (bardziej pozytywnym oraz przedstawiającym go jako demoniczną istotę) sposobami portretowania go na bazie wybranych dzieł kultury masowej. W kolejnej pracy przedstawiona jest popkulturowa wizja piekieł buddyjskich w mandze Hōzuki no reitetsu, niemniej można odnieść wrażenie, że de facto stanowi ona jedynie uzupełnienie szczegółowego przedstawienia samych wierzeń, które je zainspirowały. Fani serii Naruto znajdą wiele interesujących informacji w artykule Sergiusza Stycznia, który omawia różne nawiązania do buddyzmu czy shinto w komiksie, dzięki rzetelnemu i pełnemu detali podejściu do zagadnienia problemów. Ze zrozumieniem treści nie będą miały problemu również osoby, które nie poznały kultowej już opowieści o młodym adepcie ninjutsu. O inspiracjach japońskim folklorem i występujących w nich istot pisze Magdalena Songin na przykładzie mangi Inari, Konkon, Koi Iroha oraz – stanowiącej większą część analizy – gry wideo Yo-kai Watch. Temat kontynuowany jest w kolejnych tekstach – Joanna Jadwiszczak opisuje współczesny wizerunek oni, istot kojarzonych często z zachodnimi demonami, jego ewolucję od okresu Edo do czasów współczesnych, a także nieszablonowe ich przedstawienia w kulturze masowej. Przykładom wykorzystania szerokiej gamy yōkai (istot nadprzyrodzonych) przygląda się Marta Jędrysiak, wykazując zróżnicowane sposoby inspirowania się tym elementem folkloru. Inną ścieżkę obrała Paulina Magrzyk, która wybrała jedną istotę – Yuki-onnę (śnieżną damę) i skupiła się wyłącznie na jej przedstawieniach, zarówno tych bardziej złowieszczych, jak i przypisujących postaci więcej cech ludzkich.

Ostatnie dwa artykuły zrywają jednak z konwencją, skupiając się na tematyce bardziej niszowej i mniej znanej przeciętnemu europejskiemu odbiorcy japońskiej kultury. Pierwszy z nich, autorstwa Jakuba Charyły, przedstawia czytelnikowi tzw. chrześcijańskie stulecie Japonii oraz jego reprezentację w wybranych utworach mang i anime, uwzględniając różne szczegóły jak m.in. różnice między słownictwem stosowanym przez współczesnych chrześcijan a tym używanym w początkowym okresie istnienia tej religii w Japonii. Wieńczący antologię tekst Hanny Kelner poświęcony jest Pimiko (znanej także jako Himeko lub Himiko), władczyni-szamance historycznego państwa Yamatai. Opisana jest zarówno sama postać królowej, przekazy dotyczące niej samej i jej państwa oraz związane z nim odkrycia archeologiczne, jak i późniejsze inspiracje tą postacią. Co warte uwagi – w przeciwieństwie do poprzedników, autorka nie ogranicza się jedynie do świata mang, gier wideo i anime, sięgając również po filmy aktorskie oraz powieści, nawiązuje również do tekstów kultury Zachodu – w tym szczegółowo omawia wątek królowej w wydanej w 2014 roku grze Tomb Raider.

Podsumowując, dzięki książce czytelnik otrzymuje rzetelne wprowadzenie do zagadnień związanych z religią w Japonii i religijnością Japończyków, a także różnymi rodzajami powiązań, jakie te aspekty życia nawiązują z kulturą popularną. Dalsze ich poznawanie będzie możliwe zarówno dzięki bogatej bibliografii, jak i opracowaniom zgromadzonym w drugiej części monografii. Nie wszystkie artykuły koniecznie zainteresują każdego, niemniej – dzięki zróżnicowaniu tematów i różnym podejściom do ich analizy, nawet w tym przypadku wśród artykułów łatwo znaleźć coś dla siebie. Pozycji zdecydowanie warto poświęcić czas, wynagrodzi to solidną dawką wiedzy.

SYLWETKA AUTORA

TAGI:

manga i anime   gry   religia   popkultura   folklor  

NASZE ARTYKUŁY

Serce Kiusiu – Fukuoka

NAJPOPULARNIEJSZE ARTYKUŁY

Kitsune - japońskie lisy

Komu macha maneki-neko?

PARTNERZY

Partnerzy
Partnerzy
Partnerzy
Partnerzy
Partnerzy
Partnerzy