Cała Japonia w jednym miejscu!
Najświeższe wiadomości, artykuły i ciekawostki

ISSN 2450-3193

Historia ZMIERZCH SZOGUNÓW - POCZĄTKI

Kadr z filmu "Miecz zagłady"

18.10.2013 | 20:13
Autor: Jan Olszówka

W historii Japonii figuruje pewna ważna data - 1868 rok. W tym właśnie roku szogun oficjalnie przekazał władzę cesarzowi. Czy musiał? Sprawdźmy.

Okres Edo jest interesującym okresem historycznym Japonii. Był to czas rozkwitu kultury i filozofii, a także wewnętrznego spokoju, który niestety nie trwa wiecznie. Ów artykuł jest pierwszym z serii, który przedstawi zmiany zachodzące w Kraju Kwitnącej Wiśni w czasie wspomnianego okresu, które w konsekwencji doprowadziły do przywrócenia władzy cesarskiej. Zapraszam do lektury.

Ktoś zapyta - a kto władał Japonią, skoro władzę oddano cesarzowi? Ano, państwem władali wtedy szogunowie, czyli władcy wybrani spośród społeczności wojskowej. Szogunem był najpotężniejszy i najsprytniejszy z wojowników. Aby rozpocząć dzisiejszą historię, musimy wrócić do przeszłości.

W 1192 roku, Minamoto no Yoritomo mianował się pierwszym szogunem szogunatu. Szogunat - to okres w historii Japonii, kiedy prawdziwą władzę sprawował najwyższy stopniem wojskowy, czyli szogun. Tytuł ten był nadawany już wcześniej w historii Kraju Kwitnącej Wiśni, lecz nigdy wcześniej żaden wojskowy nie podporządkował sobie cesarza i nie odebrał mu władzy. W 1573 roku rozpoczął się okres Azuchi-Momoyama. Był to czas, kiedy toczono boje o tytuł szoguna. W 1603 roku zwycięstwo Tokugawy Iyeasu doprowadziło do zjednoczenia Japonii, a także zapoczątkowało okres Edo. Do końca szogunatu panowali już wyłącznie szogunowie z rodu Tokugawa, czyli do 1868 roku. Wtedy właśnie ostatni szogun z tego rodu, Tokugawa Yoshinobu, zrzekł się władzy na rzecz cesarza.

Niemal 700 lat władzy wojskowego stanowi kawał historii, tradycji i wsiąka w naród, więc jak to się stało, że szogunat się zakończył?  Do obalenia szogunatu doprowadził szereg zdarzeń, które można podzielić na  wewnętrzne, czyli narodowe i zewnętrzne, czyli międzynarodowe.

W 1637 roku doszło do buntu zchrystianizowanych chłopów, który został krwawo stłumiony. W wyniku rozruchów na tle religijnym, ówczesny szogun zakazał kontaktów z obcokrajowcami oraz praktykowania chrześcijaństwa. Jedynym dozwolonym miejscem kontatku z obcokrajowcami była sztuczna wyspa Dejima w pobliżu miasta Nagasaki. Narzucona odgórnie izolacja i zakaz kontaktów z obcokrajowcami wzmocniła silnie tożsamość narodową Japończyków, co również miało znaczenie w przyszłości.

Aby nie dopuścić do powtórki z 1637 roku, szogun potrzebował stabilizacji nastrojów społecznych. Po zakończonych wojnach domowych był to prawidłowy ruch. Dlatego wprowadzono konfucjanizm - chiński system wartości i nakazów, którego głównymi założeniami było posłuszeństwo wobec cesarza i samodoskonalenie się w każdym aspekcie życia. Naczelnymi propagatorami konfucjanizmu byli dawni samurajowie, których umiejętności władania bronią były w okresie pokoju zbędne.

XVII wiek, stolica Edo, źródło: wikimedia

Główne założenie konfucjanizmu było zbieżne z głównym założeniem bushidō - kodeksu samuraja. W obydwu wypadkach chodziło o bezwzględne posłuszeństwo wobec pana, z tym wyjątkiem, że samuraj miał narzuconego zwierzchnika, podczas gdy w chińskim konfucjaniźmie każdy obywatel był zobowiązany wielbić cesarza. Nauczanie konfucjanizmu zaowocowało wzrostem poziomu oświaty i rozwojem krytycznego myślenia. Akcentując najwyższą władzę cesarza, konfucjanizm poddawał w wątpliwość prawomocność władzy szogunów. Japońscy myśliciele dostrzegli tą skazę i zaczęli dyskutować o tym, że Japonia stała się zbyt chińska. W konsekwencji narodził się japoński nacjonalizm, którym przewodzili Motoori Noringa (1730 - 1801) i Hirata Atsutane (1776 - 1843). Stworzyli oni naukę przeznaczoną dla Japończyków, którą nazwali kokugaku - nauka narodowa.

Pod koniec XVIII wieku narastał też problem korupcji, który bakufu probówało leczyć tradycyjnymi metodami. Ambitne Reformy Kansei z lat 1787-1793 przeprowadzone przez Matsudairę Sadanobu zakładały rozpoczęcie kampanii antykorupcyjnej, jednocześnie łącząc ją z reformami gospodarki. Sadanobu wprowadził edykty nakazujące obniżenie cen ryżu, wprowadził restrykcje gildii kupieckich, anulował długi części samurajów, a także podniósł poziom robót publicznych w Edo. Zaostrzona została też cenzura.

Rezultaty w zmianach gospodarczych rozpoczęły trend, który doprowadzał skarb państwa w stan deficytu. Waluta była dewaluowana 19 razy na przestrzeni 18 lat. Uzdrowienie ekonomii było niemożliwe, gdyż była ona zależna od kupców, którzy z łatwością manipulowali rynkiem, odpowiednio zmieniając ceny za swoje towary. Było to bardzo bolesne zwłaszcza dla samurajów. Ci wysocy rangą mieli zapwenione bytowanie u swych panów, lecz nie tak znakomici pielgrzymi drogi wojownika musieli sobie radzić z coraz gorszym stanem finansowym na różne sposoby. Nauczali, pracowali za pieniądze w charakterze ochroniarzy, żenili się z córkami kupców, a nawet zastawiali lub sprzedawali własne miecze. Ten stan rzeczy był samurajom nie na rękę i budził w nich niezadowolenie.

Późniejsze rządy Tokugawów nie przynosiły rozwiązań problemów, których przybywało. Najpoważniejszym z nich były klęski nieurodzajów. W latach dwudziestych XIX wieku nastąpiły susze, a w 1833 roku rozpoczął się trwający ponad trzy lata okres głodu. Chłopi zaczęli masowo emigrować ze wsi do miast z powodu braku pożywienia. Tam zmuszeni byli do podjęcia pracy, najczęściej w jakimś rzemiośle.

W tych czasach rozruchy miejskie zaczęły pojawiać się coraz częściej. Najgłośniejszą próbą zwrócenia uwagi rządu na problemy państwa było powstanie w Osace w 1837 roku. Przewodził mu Ōshio Heihachirō, członek bakufu, niższej rangi. Nie był on zbyt dobrze przygotowany do powstania i szybko zostało ono zduszone. W tym powstaniu ważne było to, że otwarcie pokazało bezradność bakufu (administracji wojskowej) i brak działań szoguna w celu poprawienia sytuacji. Krwawe zduszenie głosu ludu było jasną informacją dla każdego, że rząd nie jest w stanie sobie poradzić z problemami.

Skutki głodu dotykały każdego. Księstwa (hany) zapożyczały się na ogromne sumy, aby móc żyć wystawnie i wytwornie. Sam szogun również nie oszczędzał na swoich wydatkach. Taki stan rzeczy nie podobał się Mizuno Takakuniemu (1794 - 1851), innemu członkowi bakufu. W czasie swych rządów wprowadził w 1843 roku prawo jooichi-rei, które mówiło o tym, aby pomniejsi daimyō oddali swoje ziemie leżące w pobliżu Edo i Osaki. Jak można łatwo przewidzieć, władcy ziemscy byli bardzo niezadowoleni z rządów Takakuniego, który krytykował każdego, kto pławił się w luksusach, nawet konkubiny szoguna. Ponadto Takakuni wprowadził cenzurę dzieł pisarzy i artystów, czym również i ich zjednał przeciwko sobie. Takakuni chciał uzdrowić gospodarkę kraju, lecz surowy charakter i bezkompromisowość praw były przyczyną, która obróciła naród przeciwko niemu.

Równolegle do przedstawionych wydarzeń, rozgrywały się zdarzenia na międzynarodowej scenie, których punktem kulminacyjnym było lądowanie Komodora Perry'ego w 1853 roku. Niemniej jednak o wszystkich kontaktach zagranicznych Japonii i reszty Świata, które miały wówczas miejsce, opowiem następnym razem.

ŹRÓDŁA

Kenneth Henshall, Historia Japonii
Jolanta Tubielewicz, "Historia Japonii"
Louis Frederick, "Życie codzienne w Japonii u progu nowoczesności"
Konniciwa.pl
Japan guide
Dragon Ball nao
Uniwersytet Stanowy San Jose
Grupa Jumonji

SYLWETKA AUTORA

NASZE ARTYKUŁY

Serce Kiusiu – Fukuoka

NAJPOPULARNIEJSZE ARTYKUŁY

Kitsune - japońskie lisy

Komu macha maneki-neko?

PARTNERZY

Partnerzy
Partnerzy
Partnerzy
Partnerzy
Partnerzy
Partnerzy