Cała Japonia w jednym miejscu!
Najświeższe wiadomości, artykuły i ciekawostki

ISSN 2450-3193

Historia Z CZYM NA WROGA, CZYLI RZECZ O JAPOŃSKICH MIECZACH

userpages.bright.net

05.09.2014 | 17:49
Autor: Mikołaj Kotliński

Miecz japoński, lub bardziej poprawnie szabla, uważany jest za jedno z najwybitniejszych osiągnięć techniki. Dziś o klasyfikacji tej broni.

W Polsce dysponujemy dużą liczbą publikacji poruszających temat japońskich mieczy - są to nie tylko tłumaczenia literatury obcej, ale również dzieła i artykuły rodzimych badaczy oraz, co więcej, praktyków zarówno w dziedzinie kowalstwa, jak i fechtunku. Warto też wspomnieć o działalności Polskiej Sekcji Miecza Japońskiego, a także o organizacji wielu wystaw z kolekcji tak muzealnych, jak i prywatnych - wszystko to sprawia, że wiedza na temat japońskich mieczy w społeczeństwie polskim stopniowo wzrasta. Z tego względu jesteśmy w bardzo szczęśliwym położeniu; nie musimy daleko szukać informacji o tej szczególnej broni, a podział mieczy japońskich nie stanowi już tajemnicy.

Jak powszechnie wiadomo, miecz mieczowi nierówny, a japoński miecz to nie tylko katana. Miecze można podzielić na wiele grup, które mają ułatwiać klasyfikację. Z pomocą tego podziału broń jest grupowana na wystawach oraz szczegółowo opisywana.

1. PODZIAŁ MIECZY ZE WZGLĘDU NA ICH DŁUGOŚĆ

Najbardziej oczywistym podziałem mieczy jest podział ze względu na ich długość. Zazwyczaj dokonuje się prostego podziału na miecze długie i krótkie, choć by być dokładnym, należy opisać je nieco szerzej.

Miecze bardzo długie (no-, ō-)
W Japonii był to rodzaj mieczy bojowych, używanych tylko przez nielicznych wojowników. Głownia (czyli ostrze) mierzyła ponad 1 m długości, a cały miecz (z odpowiednio długą rękojeścią) mógł osiągać rozmiary nawet do 1,5 metra. Najpopularniejszym przykładem jest m.in. nodachi lub ō-dachi (w oprawach typu tachi – o czym niżej) lub bardzo rzadki miecz zanbatō (do 2,5 m). Były to miecze stosowane tylko na otwartym polu walki, ze względu na obszerne techniki cięć. Piechur mógł tak atakować konnego wojownika lub występować przeciwko kilku innym. Jednak taki miecz, ze względu na trudność wykonania, rozmiary i wagę, nie upowszechnił się na polu walki.

Miecz nodachi. Źródło: Pinterest.com

Miecze długie (dai-, ō-)
Miecze daitō charakteryzują się długością głowni w granicach 60-80 cm, najbardziej rozpowszechnioną na polu walki i poza nim. Do tej grupy zaliczamy m.in. katanę i tachi. Mieczami tego typu można było operować zarówno jednorącz, jak i oburącz. Noszono je przytwierdzone do boku, pierwotnie na rapciach (tachi), następnie przytroczone przy lewym boku (katana). Miecze określane przedrostkiem dai (duży) oznaczały broń główną.

Katana i wakizashi (u góry) oraz tachi (poniżej). Źródło: Vnsharing.net

Miecze krótkie (sho-)
Za krótki miecz (shotō) uważana jest broń poniżej 60 cm długości, a najpopularniejszą (choć nie jedyną) jej formą są wakizashi - miecze pomocnicze, dobywane w wypadku utraty innej broni lub stosowane do pomocy w starciu. Sporne jest stanowisko względem miecza kodachi, ponieważ niektórzy klasyfikują tę broń jako sztylet.

Daishō - zestaw katana i wakizashi. Tak prezentują się proporcje miecza długiego do krótkiego. Źródło:Wikimedia Commons

Sztylety to w Japonii odmienny rozdział ze względu na brak ujednoliconej terminologii oraz wielość drobnej broni funkcyjnej. Za sztylet w europejskim rozumieniu należy uznać każde ostrze o długości poniżej 30 cm. Do tej grupy zaliczyć można tantō, aikuchi oraz kaiken – ale broń ta różni się w innych szczegółach.

Aikuchi - sztylet bez tsuby. Źródło:Wikimedia Commons

2. PODZIAŁ MIECZY ZE WZGLĘDU NA ICH KSZTAŁT

Kształt to podział najprostszy. Wyznacznikiem jest tu kształt samego ostrza. W praktyce w Japonii spotykamy tylko dwa typy głowni; pierwsza to prosta głownia obosieczna (ken), czyli typowa głownia mieczowa - taki rodzaj pochodzi z Chin. Termin ken jest również typem oprawy. Drugi typ to głownia zakrzywiona (). Jest to już typ opracowany w Japonii.

3. PODZIAŁ MIECZY ZE WZGLĘDU NA CZAS ICH WYKONANIA

Jest to podział ostrzy ze względu na czas ich powstania; sygnatury, styl oraz elementy wykończenia pozwalają określić wiek głowni (ponieważ oprawy można stosunkowo łatwo rozebrać, miernikiem wieku miecza jest tylko i wyłącznie głownia):

- miecze starekōtō, wykonywane przed 1596 (1600) rokiem;

- miecze noweshintō, wykonywane od 1596 (1600) do  roku 1764;

- miecze noweshinshintō, wykute między 1764 a 1868;

- miecze współczesnegendaitō, wykonywane od 1868 roku. 

4. PODZIAŁ MIECZY ZE WZGLĘDU NA ICH OPRAWĘ

Podział ze względu na oprawę wydaje się najbardziej skomplikowany; można tu wyróżnić wiele pododmian, jednak głównych typów jest sześć:

- oprawa typu ken, stosowana do prostych mieczy starożytnych, nosząca w sobie wiele wpływów chińskich. Datowana jest zazwyczaj na czasy przed X wiekiem;

Oprawa typu ken. Źródło:Wikimedia Commons

- oprawa jindachizukuri, stosowana w starych mieczach które wieszano na rapciach. Określana bywa też oprawą typu tachi. Miecze są zdobione typowymi elementami oprawy, jak menuki, fuchi, kashira, pochwy są lakowane, czasem pojawia się oplot rękojeści. Taka oprawa stosowana była długo, od X do XVI wieku;


Przykłady oprawy jindachizukuri. Źródło: Photobucket

- oprawa bukezukuri, stosowana w nowych mieczach, cechują ją oplatane rękojeści i skromniejsze zdobienia. Typ bukezukuri jest najpopularniejszy wśród mieczy zachowanych do czasów współczesnych; wykształcił się w czasach, gdy miecze wkładano za pas, nosząc ostrzem zwróconym ku górze. W tym stylu wykonywane były miecze typu katana;

Oprawa bukezukuri: elegancka i stonowana. Źródło: Moroantik.hu

- shirasaya (biała pochwa), czyli oprawa zastępcza, rozpowszechniona w okresie Meiji. Shirasaya wykonywana była z surowego drewna, by zabezpieczyć ostrze;

Oprawa shirasaya. Źródło: www.flickr.com/

- oprawa typu guntō (miecze wojskowe). W tym typie można wyznaczyć kilka podtypów, np. kaiguntō (miecze marynarki). O ile ostrze było produkowane w specjalnych manufakturach i siłą rzeczy nie podlega ocenie, o tyle oprawa bywała stylizowana na style wcześniejsze np. jindachizukuri lub bukezukuri. Natomiast rękojeść łączy w sobie elementy miecza japońskiego i białej broni europejskiej, np. kabłąk;


Oprawa typu guntō. Źródło: Collectorsloot

- shikomezue to niszowa oprawa produkowana głównie pod koniec XIX i w XX wieku. Miecze oprawia się tak, by wyglądały jak kije lub laski.

Oprawa shikomezue. Źródło:Wikimedia Commons

Oczywiście jest to tylko zarys klasyfikacji, jakiej może zostać poddany miecz japoński. Jednak jest to wystarczające, by wstępnie określić, z jakim typem mamy do czynienia. Faktem jest, że broń japońska nie poddaje się łatwo zachodniej klasyfikacji, jednak przedstawiony podział stosowany jest przez samych Japończyków i stał się ogólnym podziałem na świecie, pozwala więc w pewien sposób uporządkować to, co stworzyła przez wieki japońska myśl techniczna.

ŹRÓDŁA

Getasword.com
Nihonto.com
Dawneuzbrojenie
Nihonto.org.pl
E-sword.jp
S.Mol, Broń dawnej Japonii, Bydgoszcz 2004
H.Socha, Miecze japońskie. Nihonto, Warszawa 2004
J.M.Yumoto, Miecz samurajski, Bydgoszcz 2004

SYLWETKA AUTORA

TAGI:

sztuka   samuraje  

NASZE ARTYKUŁY

Serce Kiusiu – Fukuoka

NAJPOPULARNIEJSZE ARTYKUŁY

Kitsune - japońskie lisy

Komu macha maneki-neko?

PARTNERZY

Partnerzy
Partnerzy
Partnerzy
Partnerzy
Partnerzy
Partnerzy