Cała Japonia w jednym miejscu!
Najświeższe wiadomości, artykuły i ciekawostki

ISSN 2450-3193

Historia KOSHIRAE – UBIÓR MIECZA

www.nihonto.ca

10.11.2014 | 10:17
Autor: Mikołaj Kotliński

Miecze japońskie w przeciwieństwie do europejskich cechują się możliwością swobodnej wymiany opraw, tak jak stroju. Ten ubiór miecza to właśnie koshirae.

Koshirae to ogół elementów, z których składa się oprawa mieczy japońskich, sztyletów oraz innej broni białej. Są to przede wszystkim elementy konstrukcyjne, które mają utrzymywać głownię we właściwym miejscu, oraz zdobnicze, dzięki którym miecz ma wyglądać estetycznie oraz wyrażać pewien charakter. Co ciekawe, Japończykom często udawało się połączyć te dwie cechy w pewnych elementach na tyle, że ciężko określić współczesnym badaczom ich główną funkcję.

Miecze japońskie, których sercem była głownia, wycenia się i datuje głównie na podstawie ostrza. Oprawa mogła być rozebrana i wymieniona na nowszą wedle potrzeby i upodobania. Podobno w czasie wojen u progu XX-wieku, a nawet podczas II wojny światowej wśród stosowanych paradnych mieczy wojskowych guntō zdarzały się też oryginalne dawne głownie. Na zamówienie umieszczane były w nowych oprawach, by pasowały do ówczesnej mody. Oprawa była więc tylko dodatkiem. Miała dopełniać i zabezpieczać ostrze.

Inaczej patrzy się na tę samą oprawę w Europie i Ameryce. Spełnia ona pewne oczekiwania estetyczne, więc jeszcze do niedawna nie zwracało się aż takiej uwagi na głownie. Kolekcjonerzy zbierali tylko pięknie wykonane elementy, takie jak tsuby, szpile kogai, menuki, fuchi i kashira, a „serca” mieczy wyrzucano bądź przetapiano. Na szczęście niewiele ostrzy docierało do Starego Świata. Do europejskich kolekcji trafiały przede wszystkim pojedyncze elementy, które w mniemaniu kolekcjonerów prezentowały się całkiem nieźle jako samodzielne obiekty, w zupełnym oderwaniu od broni. Co więcej, starannie wykonane, nierzadko inkrustowane kashira i fuchi z jednego miecza niemal zawsze stanowiły komplet, przez co stawały się łakomym kąskiem dla znawców. Tsuby natomiast pożądane były ze względu na oryginalny kształt oraz łatwość przechowywania i ekspozycji. Stąd taka ilość kolekcji samych tylko tsub lub innych pojedynczych elementów.

Głownia miecza osadzana była w rękojeści (tsuka) z pomocą specjalnych kołków (mekugi), a ostrze chronione było przez pochwę (saya). Elementy te konstrukcyjnie rozdzielane były przez gardę – w przypadku japońskiej broni białej był to jelec tarczowy (tsuba).Tsuby mogły mieć otwór lub dwa otwory, w które wchodziły dodatkowe elementy, lub raczej akcesoria mieczowe – np. szpila kōgai, z pięknie zdobioną rękojeścią. Zadaniem tsuby była ochrona dłoni przed cięciami. Estetycznie doskonale wpisywała się w łagodną linię miecza. Tsuby mogły być inkrustowane lub nawet ażurowe. Mistrzowie koshirae nierzadko umieszczali na nich sceny ze słynnych legend lub motywy dekoracyjne jak gałęzie wiśni, ważki i kwiaty. Dopasowanie pola dekoracji do kształtu tsuby – okrągłego, owalnego, ściętego kwadratu lub wielokąta wymagało niemałej wyobraźni i precyzji.

Przykład kolekcji tsub. Źródło: Wikimedia Commons

Zakończeniem rękojeści była nakładka kashira, a od strony tsuby umieszczany był pierścień fuchi, który scalał rękojeść. Jak już zostało wspomniane, obydwa elementy zdobione były podobnie i miały korespondować ze sobą. Estetycznie zamykały rękojeść w jednym stylu. Dopasowanie zdobień, a nawet scen figuralnych i zwierząt do wąskich powierzchni ma świadczyć o kunszcie dawnych mistrzów. Dodatkowo kashira wymuszała dekorację na zakończeniu rękojeści, na powierzchni o kształcie kaboszonu. Tutaj również stosowano najróżniejsze techniki zdobnicze.

Kashira (z lewej) i fuchi, elementy oprawiające rękojeść z obu stron. Źródło: Nihonto.com

I wreszcie menuki. To samodzielny element, który umieszczany był na środku rękojeści, częściowo pod oplotem. Ze względu na nieregularny, wydłużony kształt, mógł być dopasowany do najróżniejszych form dekoracyjnych. Przyjmował kształt zwierzęcia, motywu roślinnego, martwej natury, panoplia lub postaci ludzkiej. Spełniał również szczególną rolę przy operowaniu mieczem. Zadaniem menuki było bowiem ścisłe dopasowanie powierzchni rękojeści do dłoni posiadacza, dzięki czemu fechtowanie było pewniejsze. To, czy powstanie menuki było potrzebą budowy czy też chęcią dodania kolejnego elementu dekoracyjnego, nie wiadomo. Niektóre, krótsze miecze menuki nie posiadają.

Menuki, ozdoba umieszczana na rękojeści. Źródło: Wikimedia Commons

Z pozostałych elementów oprawy należy wymienić dwie identyczne podkładki seppa, które mocowane były po dwóch stronach tsuby. Nie należą do elementów zdobniczych, choć zdarzały się takie, które stylizowano na kształt ptaka lub kwiatu. W praktyce były jednak niezbyt widoczne. Ich zadanie było stricte konstrukcyjne – miały zapobiegać poluzowaniom głowni i ściśle przytrzymywać tsubę na swoim miejscu. Zaraz za drugim seppa umieszczane było habaki – osadka progu. Był to skromny, zazwyczaj niezdobiony metalowy element stabilizujący głownię w rękojeści. Pozostałe elementy, takie jak obecność tzw. „jaszczura”, oplotu, lakowanej pochwy, kółek do wieszania broni na rapciach itd, były zależne od typu oprawy.

Budowa miecza z wyszczególnionymi elementami oprawy. Dobrze pokazany jest sposób mocowanie tsuby pomiędzy podkładkami seppa i osadką progu habaki od strony ostrza, oraz fuchi od strony rękojeści. źródło: bazarek.pl

Choć to zaledwie zarys tematyki koshirae, nie należy zapominać, że głównym zadaniem broni było zabijanie, więc wartość miecza w oczach dawnych Japończyków oceniana mogła być przede wszystkim poprzez skuteczność ostrza.

ŹRÓDŁA

Nihonto.ca
S.Mol, Broń dawnej Japonii, Bydgoszcz 2004
J.M.Yumoto, Miecz samurajski, Bydgoszcz 2004
Shadowofleaves.com
S.R. Turnbull, The Samurai. A Military History, New York 1977
The Metropolitan Muzeum Of Art - Tsuba
British Museum - tsuba
Museum of Fine Arts Boston - fuchi/kashira
Museum of Fine Arts Boston - Menuki

SYLWETKA AUTORA

TAGI:

sztuka   samuraje  

NASZE ARTYKUŁY

Serce Kiusiu – Fukuoka

NAJPOPULARNIEJSZE ARTYKUŁY

Kitsune - japońskie lisy

Komu macha maneki-neko?

PARTNERZY

Partnerzy
Partnerzy
Partnerzy
Partnerzy
Partnerzy
Partnerzy