Cała Japonia w jednym miejscu!
Najświeższe wiadomości, artykuły i ciekawostki

ISSN 2450-3193

Historia UMIŁOWANIE TRZPIENI - JAPONIA A RESZTA ŚWIATA

tsuruginoya.com

23.01.2015 | 20:22
Autor: Mikołaj Kotliński

Japońska broń opiera się przede wszystkim na konstrukcji trzpieniowej. Oznacza to, że broń jest wpuszczana w rękojeść lub drzewiec, a nie nabijana lub nakładana tak jak w broni europejskiej.

Choć pojedyncze analogie pojawiają się na całym świecie, jedynie Japonia przez kilka wieków rozwoju kultury wojskowej była w stosowaniu trzpieni na tyle konsekwentna, że stało się to regułą.

Trzpień to element niewidoczny. Jest to przedłużenie głowni, za pomocą którego osadza się ją w rękojeści. W europejskiej broni regułą było, by trzpień występował w ręcznej broni białej (miecze, szable, sztylety). Rękojeść była przeklejana klejami zwierzęcymi i odpowiednio oprawiana, m.in. skórą, która po wyschnięciu ściągała się i gwarantowała ściślejsze przyleganie elementów do siebie. Często element aż do głowicy wykonywany był z jednego kawałka metalu. W broni ręcznej najistotniejsze było bowiem dobre zespolenie elementów i wyważenie. Mówiąc kolokwialnie, głownia nie powinna być luźna i poruszać się w trakcie walki. W europejskiej broni nie stosowano jednak rękojeści z dwóch kawałków drewna jak w Japonii. Przygotowanie techniczne takiej broni, już od czasów Celtów i Wikingów, było więc teoretycznie dużo łatwiejsze.

Trzpienie w nożach różnego typu i mocowanie ich kołkami, źródło: 包丁のトギノン ブログ

Inaczej wygląda to w przypadku broni japońskiej. Ale od początku: zacznijmy od broni białej. Wszelkie miecze japońskie, puginały, sztylety, a nawet dobrej jakości noże do filetowania, posiadają trzpień (nakago), który nie jest łączony na stałe z rękojeścią i innymi elementami oprawy*. Dzięki temu można go w dowolnej chwili zdemontować i zastąpić inną oprawą. W Japonii szczególnie miecze nie mogły być klejone z trzech powodów. Pierwszym jest to, że nie traktowano miecza jako całości – najcenniejszą częścią broni była głownia. Uważano, że to kunszt kowala, kształt i przede wszystkim ostrość decydowały o tym, czy miecz mógł być uznany za piękny czy nie. Gdy jednak w wypadku doskonałej głowni oprawa uległa uszkodzeniu, można było ją wymienić na dużo lepszą. Miecz, a właściwie głownia, był duszą samuraja, oprawa miała jedynie znaczenie estetyczne i funkcjonalne. Drugim powodem były informacje umieszczane na trzpieniu – informacje o kowalu i wykuciu miecza oraz typ szlifu, które powinny być widoczne w rzadkich chwilach rozbierania mieczy. Wreszcie trzecią przyczyną był japoński klimat – wilgoć latem, a chłód przy suchym powietrzu zimą sprawiały, że elementy metalowe kurczyły się i rozchodziły, a drewno, w którym osadzany był trzpień, „pracowało” inaczej niż stal. Z tego też powodu japońskie miecze były mocowane bez żadnych klejów i żywic. Głownię zbijano z rękojeścią specjalnymi kołkami mekugi, a następnie systemem podkładek i nakładek (seppa, habaki) utrzymywano na swoim miejscu. Bardzo często na starych filmach samurajskich pojawia się scena, gdzie złemu bohaterowi przed pojedynkiem trzęsą się ręce i wyciągnięta broń charakterystycznie kołacze lub dzwoni. Miało to być podkreślenie nieumiejętnego obchodzenia się z bronią – brak odpowiednich umiejętności oraz niedbałość o prawidłowe umocowanie ostrza.

Groty strzał wraz z trzpieniem, źródło: blog.swordsmith-fusayuki

Miecze musiały być dobrze wykonane i jest to zrozumiałe. Trzpienie pojawiają się jednak w innych przykładach broni białej. I znów – naginaty i nagamaki. Jest to zrozumiałe ze względu na przerabianie mieczy na włócznie oraz podobną budowę, w tym spłaszczony, owalny drzewiec. Podobnie mocowano jednak również włócznie proste, włócznie krzyżowe oraz groty strzał. Mają one przy tym bardzo długie, wąskie trzpienie.

Dlaczego Japończycy przywiązywali aż tak wielką wagę do osadzenia ostrzy w ten sposób? Powodów jest bardzo wiele, jednym z najbardziej oczywistych wydaje się wysoki poziom japońskiego kowalstwa i umiejętność obróbki metali. Po osiągnięciu mistrzostwa w wykonywaniu broni i braku zagrożeń wewnętrznych, walczono przez kilkaset lat jedynie bronią rodzimą przeciw broni rodzimej. Nic dziwnego, że takie rozwiązania wydawały się wytwórcom idealne i spełniały potrzeby miejscowych wojowników. Trzpienie w broni białej pojawiają się zaraz po epoce kamienia i stosowane są do aż początku epoki Meiji. Taki sposób zapobiegał też niespodziewanej utracie ostrza, zwłaszcza w wypadku długich włóczni, które używane były głównie do kłucia. Solidne osadzenie grotów i dokładne wyważanie strzał miało sprawiać, że japońscy łucznicy potrafili bezbłędnie trafiać do celu, nawet strzałami o skomplikowanych grotach. Ułatwiało to też transport strzał i ich przechowywanie.

...długie, prawda? Takie proporcje miał trzpień do głowni w przypadku włóczni prostej, źródło: tsuruginoya.com

Trzpienie to jeden z ważniejszych elementów japońskiego uzbrojenia, a ta dopracowywana przez wieki konstrukcja przesądziła o jej skuteczności i oryginalności. Nie znaczy to, że broń europejska jest w czymś gorsza – po prostu każde narzędzie musiało spełniać swoją funkcję w określonym miejscu i czasie.

*W przypadku noży japońskich jest trochę inaczej i obecnie większa część tradycyjnych noży to noże i tasaki klejone. Ale nóż jest tylko narzędziem pracy. Dobre warsztaty dołączają do swoich wyrobów gwarancję około dwudziestu lat, poza tym rękojeść (a bardziej rączkę noża) łatwiej jest naprawić lub wyprofilować. Miecze były wykonywane na całe życie i przekazywane następcom.

ŹRÓDŁA

S.R. Turnbull: The Samurai: A Military History, MacMillan Publishing, New York 1977
S.Mol, Broń dawnej Japonii, Bydgoszcz 2004
K. Polak, Leksykon broni japońskiej, Warszawa 2007
H. Socha, Miecze japońskie Nihonto, Warszawa 2002
W. Winkler, Japońska broń drzewcowa, Bydgoszcz 2005
J.M.Yumoto., Miecz samurajski - podręcznik, Bydgoszcz 2004
Budowa broni białej - republika.pl
samuraisword.com
nihonto.com
G.C. Stone, A glossary of the construction, decoration and use of arms and armor in all countries and in all times, Dover Publications 1999

SYLWETKA AUTORA

TAGI:

sztuka   samuraje   technologia   miecz   sztuki walki  

NASZE ARTYKUŁY

Serce Kiusiu – Fukuoka

NAJPOPULARNIEJSZE ARTYKUŁY

Kitsune - japońskie lisy

Komu macha maneki-neko?

PARTNERZY

Partnerzy
Partnerzy
Partnerzy
Partnerzy
Partnerzy
Partnerzy