Cała Japonia w jednym miejscu!
Najświeższe wiadomości, artykuły i ciekawostki

ISSN 2450-3193

Kultura YUKIONNA – NAJZIMNIEJSZA KOBIETA JAPOŃSKIEGO FOLKLORU

renrei.deviantart.com

28.12.2015 | 17:12
Autor: Agnieszka Krochmal

Yukionna, czyli Śnieżna Pani lub Kobieta Śniegu, pojawiała się zimą w wioskach i zamrażała wędrowców swoim dotykiem na bezdrożach.

Yukionna (雪女 lub ゆき女; w transkypcji również jako Yuki Onna bądź Yuki-onna) to postać zaliczana w japońskim folklorze do yōkai, czyli demonów. Jest jednym z najbardziej znanych yōkai, a zarazem niewiele można o niej powiedzieć z pewnością. Wszystko dlatego, że istnieje niezwykle wiele historii o Yukionnie, jednak są one bardzo zróżnicowane. Co więcej, Śnieżna Pani często występuje pod wieloma nazwami, nie jest więc do końca pewne, czy to wciąż ta sama postać, czy może już jakiś pokrewny demon. Niektórzy w ogóle uważają, że Kobieta Śniegu jest niczym mroźna mgła i nie sposób ją do końca opisać.

Yukionna, Suushi Sawaki, zwój ze zbioru Hyakkan Zukan, źródło: aoogame.com

Yukionna pojawiała się zawsze wraz ze śniegiem – zimowymi wieczorami lub nocą. W niektórych rejonach Japonii wierzono, że mogła się pojawić o dowolnej porze dnia i nocy, jednak zawsze w towarzystwie zamieci śnieżnej. Według innych podań przychodziła tylko w noce, podczas których księżyc był w pełni, według jeszcze innych – tylko z pierwszym śniegiem. W wielu miejscach wierzy się również, że szczególnym czasem, w którym Yukionna mogła się pojawiłć, był tzw. Mały Nowy Rok, który przypada na 15 stycznia (小正月 – Koshōgatsu) – podobno właśnie wtedy Śnieżna Pani miała schodzić do wiosek z gór i porywać małe dzieci, dlatego nie powinny one przebywać tego dnia na zewnątrz. Według jednej z legend Yukionna była kiedyś czczona jako Toshigami (歳神 – bóstwo, które pojawia się na ziemi w określonych dniach roku) przynoszące wiosnę i szczęście. Według innego podania miała ona być księżniczką na Księżycu i choć życie tam było cudowne, to dla Śnieżnej Pani było wyjątkowo nudne. Pewnego dnia zeszła więc na Ziemię, niestety, ponieważ spadł śnieg, zgubiła się i do tej pory błądzi w zamieci, nie mogąc wrócić do siebie. W mroźne dni pojawia się w ludzkich osadach, a mróz i chłód są oznaką jej tęsknoty za domem. 

Yuki Onna, źródło: cathydelanssay.deviantart.com

Najpopularniejsze zdaje się przekonanie, że Yukionna jest duchem kobiety, która zamarzła w czasie zimowej wichury. Dlatego właśnie Śnieżna Pani jest bezwzględna i okrutna i zabija wszystkich napotkanych wędrowców. Często sprowadza ich z utartych szlaków, a oni błąkają się tak długo, aż w końcu zamarzają. Według niektórych legend Kobieta Śniegu, aby zaatakować, musi wciągnąć wędrowca w rozmowę. Nawołuje więc nocami i jeśli ktoś jej odpowie – marny jego los. Niestety, w niektórych regionach jest zupełnie odwrotnie i to właśnie brak odpowiedzi ściąga na przechodnia nieszczęście. Ciało Yukionny było niezwykle zimne, podobno sam jej dotyk przeszywał chłodem na wskroś, a często nawet zabijał. Również jej oddech oraz pocałunek miały zamrażać lub wysysać energię życiową. Panuje przekonanie, że kiedy schodziła z gór do wiosek, gwałtowny podmuch zimnego wiatru otwierał drzwi, a ludzie zamarzali we śnie. Gdzieniegdzie uważano również, że to właśnie Yukionna powoduje przemarzanie roślin i zostawia po sobie szron. 

Według tradycji Śnieżna Pani była niezwykle piękna, miała długie, czarne włosy oraz idealnie białą cerę, na tle której jej duże, błyszczące oczy w intensywnym kolorze i czerwone usta wyraźnie się odznaczały. Podobno sam wzrok Yukionny był piękny, ale groźny i hipnotyzujący – łatwo można było mu ulec. Warto zauważyć tutaj podobieństwo w wyglądzie Śnieżnej Pani do  japońskich duchów (yūrei), właśnie za sprawą długich, czarnych włosów, białego kimona oraz unoszenia się nad powierzchnią ziemi. Obraz Kobiety Śniegu wyjątkowo przypominającej ducha yūrei pojawia się w sztuce bunraku Yuki Onna Gomai Hakoita (雪女五枚羽子板) Chikamatsu Monzaemona. Tu Yukionna jest duchem kobiety zamordowanej w lesie i szukającej zemsty. 

Śnieżna Pani w adaptacji sztuki Yuki Onna Gomai Hakoita Chikamatsu Monzaemona, źródło: Hyakumonogatari Kaidankai

Chociaż obecnie najbardziej znanym wizerunkiem Yukionny jest ten opisany powyżej, to jednak w Sogi Shokoku Monogatari (宗祇諸国物語), powieści z epoki Muromachi (1333-1568), gdzie postać ta pojawia się po raz pierwszy, jej włosy są bielutkie niczym śnieg. Według tej opowieści mnich Sogi zobaczył Yukionnę w trakcie swojej podróży po prefekturze Echigo. W pewien mroźny poranek w ogrodzie pojawiła się ogromna postać, wysoka na ponad 3 metry, z białymi włosami, białą, porcelanową cerą oraz w białym kimonie. Ubranie było zrobione z magicznego materiału, przylegało bowiem do skóry i ukazywało jej niezwykłą bladość. Mnich zapytał miejscowego przyjaciela, cóż to może być za zjawisko. W odpowiedzi miał ponoć usłyszeć, że jest to „duch śniegu” (雪の精霊). Dość nietypowy tutaj jest fakt, że Śnieżna Pani pojawia się w mroźny, ale jednak pogodny poranek. 

Charakterystyczne dla Kobiety Śniegu było białe kimono, przeważnie lekka, półprzezroczysta, letnia yukata, przez którą prześwitywała porcelanowa skóra. Strój ten sprawiał, że Yukionna zlewała się z otoczeniem. W niektórych opowieściach Śnieżna Pani pojawia się nago, unosząc się nad powierzchnią ziemi. Nie zostawia żadnych śladów na śniegu i jak niezauważenie się pojawia, tak samo niezauważenie znika, często np. zamieniając się w śnieżną zadymkę lub mgłę. 

Yukionna pojawiała się czasem, podobnie jak Ubume (o której więcej tutaj), pod postacią kobiety z dzieckiem na ręku. Przedstawiała się jako zagubiona podróżna i prosiła, aby potrzymać przez chwilę jej pociechę, gdyż sama musi iść po bagaż. Minuty mijały, a kobieta nie wracała, dziecko natomiast robiło się coraz cięższe, aż trzymająca je osoba nie mogła się ruszyć. Często nieszczęśnik zasypiał na miejscu i w końcu zamarzał. W tej wersji Yukionna często bywa nazywana Yukionba (雪乳母), czyli Śnieżna Matka, a jej dziecko – Yukinko (雪子), czyli Śnieżne Dziecko. Nie jest do końca pewne czy Yukionba jest osobnym demonem, czy może jedynie lokalną wariacją Yukionny

Yukionba i Yukinko, źródło: theomania.deviantart.com

Kolejną pułapką Śnieżnej Pani była prośba o zimną wodę, pod jej wpływem stawała się bowiem większa. Jednak ciepła woda mogła sprawić, że Yukionna zamieniała się w parę wodną i przestawała być groźna.

Jedną z dość niezwykłych cech Yukionny jest fakt, że nigdy się ona nie starzeje. Bywa czasami, choć rzadko, że Śnieżna Pani zakocha się w śmiertelniku, ale ponieważ nie widać po niej upływu czasu, mężczyzna orientuje się w sytuacji, a Yukionna musi go opuścić lub zabić. Pewien mężczyzna z prefektury Yamagata poślubił piękną kobietę, która okazała się być Śnieżną Panią. Mężczyzna bardzo lubił gorące kąpiele, jednak żona wydawała się ich nie znosić i nigdy nie chciała się kąpać. W pewną bardzo zimną noc, mąż nalegał, aby jednak wzięła kąpiel i się rozgrzała. Kobieta protestowała, ale w końcu uległa, ponieważ zdawała się nie mieć racjonalnego powodu do odmowy. Kiedy mężczyzna wszedł po chwili do łazienki, w wannie zastał jedynie na wpół rozpuszczone sople lodu. W tej opowieści Yukionna przypomina Tsurara Onnę (つらら女 rzadziej zapisywane jako 氷柱女, inaczej Shigama Nyobo シガマ女房  lub Kanekori Musume  カネコリ娘) – kobiecego demona, który pojawiał się, gdy mężczyźni zbyt długo wpatrywali się w sople. Tsurara Onna oznacza mniej więcej Panią Sopli Lodu. Również i ona mogła poślubić śmiertelnika, a wtedy dobrym sposobem na jej zdemaskowanie była gorąca kąpiel, w której demon dosłownie się rozpuszczał, zupełnie jak w historii powyżej. 

Najbardziej znana opowieść o Yukionnie pochodzi ze zbioru Kaidan Lafcadio Hearna. Podczas śnieżnej zamieci dwóch drwali schroniło się w małej chatce. W środku było bardzo zimno, jednak mężczyźni byli tak zmęczeni, że zasnęli mimo wszystko. Kiedy młodszy z nich, Minokichi, budzi się w nocy, widzi jak jakaś tajemnicza kobieta o długich, ciemnych włosach i wyjątkowo białej cerze dotyka jego kompana. Chłopiec bardzo spodobał się Yukionnie. Oznajmiła mu więc, że jeśli nikomu nie powie, co zaszło w chatce, oszczędzi go. Minokichi dotrzymał obietnicy. Pewnego dnia do wioski, w której mieszkał młody drwal, przybyła piękna dziewczyna imieniem Oyuki. Mężczyzna zakochał się w niej z wzajemnością i postanowił ją poślubić. Czas mijał, a Oyuki w ogóle się nie starzała i dodatkowo świetnie sobie radziła z dziewięciorgiem dzieci i wszystkimi domowymi obowiązkami. Minokichi bardzo kochał swoja żonę i któregoś dnia opowiedział jej historię o Yukionnie z małej chatki. W tym samym momencie, w którym jego historia dobiegła końca, drwal zauważył z przerażeniem, że jego piękna żona zamienia się w Śnieżną Panią, której obiecał nikomu o niej nie opowiadać. Oyuki już zamierzała zabić Minokichiego, jednak w tej samej chwili dał się słyszeć płacz dziecka, co uspokoiło Yukionnę. Kobieta darowała drwalowi życie, w zamian za przysięgę, że będzie się on opiekował ich dziećmi. Jeśli obietnicy nie dotrzyma, Śnieżna Pani wróci i go zabije. Wypowiedziawszy swoją groźbę, Yukionna zmieniła się w białą mgłę i ucieka przez dymnik.

Yuki-onna, źródło: kayotics.deviantart.com

Inna dość znana historia o Yukionnie również opowiada o dwóch drwalach. Pewnego wieczoru do drzwi drwala puka piękna kobieta i prosi go o nocleg. Mężczyzna jednak ma „złe serce” i zamyka jej drzwi przed nosem, nieczuły na jej los. Wtedy kobieta, która okazuje się być Śnieżną Panią, wyważa drzwi silnym pchnięciem i oznajmiając drwalowi, że ma on serce z lodu. Kiedy kobieta podchodzi do paleniska, zamarza najpierw ogień, a później również całe pomieszczenie wraz z samym drwalem. Następnego dnia kobieta odwiedza domostwo innego drwala. Mężczyzna, mimo że nie wiedział, co spotkało jego kolegę poprzedniej nocy, przyjmuje Yukionnę niezwykle serdecznie. Drwal prowadzi kobietę do ogniska, ponieważ ma ona bardzo zimne dłonie. Śnieżna Pani bardzo się wzrusza tym gestem, zaczyna płakać, po czym zamienia się w kałużę wody. Od tej pory ponoć żaden mieszkaniec wioski nie zamarzał zimą.  

Podobna historia miała się zdarzyć w Niigacie. Pewien straszy człowiek prowadził wraz z małżonką zajazd. Jednego z zimowych wieczorów schroniła się tam samotna podróżniczka. Kobieta była niezwykle piękna i urocza, szybko zdobyła serca gospodarzy. Jednak kiedy za oknem rozpętała się burza śnieżna, kobieta oznajmiła, że musi wyjść na zewnątrz. Gospodarz był przerażony tym pomysłem i prosząc kobietę, by tego nie robiła, chwycił ją za rękę. Jej dłoń była zimna niczym lód, a kobieta zabrała staruszkowi całe ciepło ciała, jednak nie zabiła go. Kiedy mężczyzna trzymał Yukionnę za rękę, Śnieżna Pani zmieniła się w lodowatą mgłę i uciekła przez komin.

Yukionna jest postacią dosyć tajemniczą i występującą pod wieloma nazwami. Jej dokładne opisanie jest zadaniem niezwykle trudnym, przypomina ona bowiem zimową mgłę, w którą lubi się zmieniać podczas ucieczki. Niezwykle piękna, ale okrutna i mordercza, fascynuje i mrozi krew w żyłach. Jest jednak postacią popularną, również obecnie, i pomimo swojego chłodu rozpala wyobraźnie artystów nie tylko w Japonii.

ŹRÓDŁA

Kozyra A., Mitologia japońska, seria mityczna, PWN, Warszawa 2011, s. 373-377
yokai.com
Hyakumonogatari Kaidankai
Internet Sacred Text Archive

SYLWETKA AUTORA

TAGI:

religia   folklor  

NASZE ARTYKUŁY

Serce Kiusiu – Fukuoka

NAJPOPULARNIEJSZE ARTYKUŁY

Kitsune - japońskie lisy

Komu macha maneki-neko?

PARTNERZY

Partnerzy
Partnerzy
Partnerzy
Partnerzy
Partnerzy
Partnerzy